Uniwersytet WrocławskiInstytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego
konferencje  I archiwum konferencji 






studia historia sztuki stacjonarne, niestacjonarne, podyplomowe






Konferencje 2010

MNIEJSZOŚCI NARODOWE I ETNICZNE
W SZTUCE POLSKIEJ OD 1945 ROKU DO DZISIAJ
- DLA CIEBIE CHCĘ BYĆ BIAŁA

Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego
zaprasza na Konferencję Naukową


MNIEJSZOŚCI NARODOWE I ETNICZNE
W SZTUCE POLSKIEJ OD 1945 ROKU DO DZISIAJ
- DLA CIEBIE CHCĘ BYĆ BIAŁA

22-23 października 2010, Wrocław


O KONFERENCJI

"Widziałem, jak mały Murzynek przyglądał się uważnie obrazom Rubensa. Co mógł myśleć? Czy zdawał sobie sprawę z inteligencji i wyższości niektórych ras ludzkich? Jaki efekt mógł wywołać w tej czarnej głowinie wspaniały deszcz kolorów?" - pytał przed wojną Tadeusz Makowski, wybitny polski malarz, po wizycie w Luwrze. Protekcjonalizm to oczywiście tylko jedna z wielu możliwych reakcji na inną kulturę i rasę. Inną charakterystyczną reakcją był eskapizm; niekiedy wiązany z pobudkami egzystencjalnego niepokoju, incydentalne - z estetyczną niezgodą, czasem zaś - z erotycznym czarem. Gdy przy kamienicy "Pod Murzynami" przy Floriańskiej w Krakowie zatrzymywała się zaczarowana dorożka, opisywana przez Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, poeta ewokował nastrój liryzmu i onirycznej tajemniczości. To jednak w tym mieście w okresie międzywojennym, po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, Piotr Piotrowski - odrzucając czar dawnej stolicy Polski - zaobserwował proces nacjonalizacji nowoczesnej formy. Jak ten proces wyglądał po 1945 roku, w radykalnie zmienionych warunkach, także jeśli chodzi o strukturę narodową i etniczną państwa? Czy inni, egzotyczni, obcy, nie-swoi, mogli i mogą mówić w polskiej kulturze we własnym imieniu? Czy mechanizmy wykluczenia ekonomicznego i kulturowego bywały ze sobą sprzęgnięte? Podkreślanie wagi etnicznej, seksualnej i rasowej samoidentyfikacji, nieobecne było nie tylko w dyskursie awangardowym, ale też w specyficznie peerelowskim dyskursie uniwersalizmu, obiektywizmu i humanizmu, w którym wolność definiowana była raczej dość niejasno. Czy kompulsywny popęd ku genealogii nie pojawił się po 1989 roku właśnie jako reakcja na próby zbudowania homogenicznego społeczeństwa?

Celem konferencji jest przyjrzenie się uprzedzeniom, przemilczeniom i fascynacjom związanym z wpływami nie tylko odległych kultur, określanych jako egzotyczne, ale także - w relacji do naszych sąsiadów, jakże często określanych jako "obcy". Z jednej bowiem strony - mieliśmy relacje z lat 50. z dalekich Chin, próbujące sprostać egzotyce poprzez zaprawienie jej czymś co nazwać można sarkastycznie "swojskim komunizmem", wizualizowanym przez realizm socjalistyczny; z drugiej - pojawiają się w Polsce artyści nie tylko zagraniczni, ale także ci spośród nas, którzy ujawniają swoją etniczną specyfikę, a są mniej lub bardziej akceptowani, w zależności od tego czy idiom artystyczny jakim się posługiwali oceniany jest jak prestiżowy czy będący ekspresją wykluczonych. W tle obcy jawi się przecież często jako figura zagrożenia. Celem konferencji jest także zapytanie o przepuszczalność granic między historią sztuki a etnografią, związaną z hierarchią pomiędzy sztuką wysoką a ludową. Czy niektóre hierarchie w sztuce polskiej nie były wyrazem uprzedzeń (np. wyższa pozycja w awangardowych hierarchiach Strzemińskiego jako mężczyzny i Polaka od Kobro jako kobiety i Rosjanki)? Czy żydowskie doświadczenie Aliny Szapocznikow powinno być ważnym elementem interpretacji jej dzieła nawet wbrew samej artystce? Czy w ramach przepisania historii sztuki w naszym pokoleniu nie należałoby poddać inspekcji kryteria wielkości artystów i wynegocjować ich inną hierarchię, odrzucając ich ewentualny nacjonalistyczny podtekst? Dlaczego na przykład do narodowego pawilonu w Wenecji nie zaprosiliśmy dotąd Wietnamczyków, którzy tak bardzo zaznaczają swoją obecność w Warszawie? Czy ostatecznie bowiem strategii wobec "nie-swoich" najadekwatniej nie obnażają słowa przedwojennej piosenki Dla ciebie chcę być biała? Reri, gwiazda z Tahiti, nuciła bowiem: "Chcę być biała, żebyś kochał mnie". Niemożliwe marzenie bycia takim samym jest oczywiście oskarżeniem kontekstu, w którym takie marzenia się pojawiają. Czy dzisiaj wygląda to inaczej? Generalnie zatem, kluczowym pytaniem konferencji pozostaje gościnność kultury polskiej wobec "obcych" oraz nasza polska tożsamość wobec multikulturowości i postępów globalizacji. Tytuł konferencji Dla ciebie chcę być biała, pomyślany jako rodzaj intelektualnej prowokacji, należy rozumieć jako gorący apel organizatorów, by nie omijać w swych refleksjach spraw najtrudniejszych i gorzkich.

PROGRAM

PIĄTEK, 22 października 2010 - pierwszy dzień obrad
Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego, ul Szewska 36, Wrocław, sala 309


11:00 - 11:20 Uroczyste rozpoczęcie konferencji
dr hab. Rafał Eysymontt (Uniwersytet Wrocławski)

11:20 - 11:40 Słowo wstępne
prof. dr hab. Anna Markowska (Uniwersytet Wrocławski)
Etnograficzny zwrot w sztuce współczesnej


11:40 - 12:50 I blok

moderator: dr Cezary Wąs

dr Monika Baer (Uniwersytet Wrocławski)
"Inność" w antropologicznym ujęciu krytycznym

dr hab. Rafał Eysymontt (Uniwersytet Wrocławski)
Romska architektura sepulkralna

dr hab. Eleonora Jedlińska (Uniwersytet Łódzki)
Zaułek przy ul. Wolborskiej czyli ślady kultury żydowskiej

dyskusja 12:25 - 12:40
przerwa na kawę
12:40 - 12:50


12:50 - 13:50 II blok
moderator: dr hab. Eleonora Jedlińska

dr hab. Maria Hussakowska (Uniwersytet Jagielloński)
Podwójna perspektywa. O Annemarie Frascoli i jej czytaniu spraw polsko-żydowskich

mgr Weronika Burman (Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy Brandta we Wrocławiu)
Nowa mentalność powojennych Żydów? Świat dolnośląskich Żydów w obiektywie Spółdzielni van Dyk w latach 1945 - 1950

Daniel Brzeszcz (Uniwersytet Warszawski)
Nikt tego nie chce. "Zapis socjologiczny" Zofii Rydet

dyskusja 13:35 - 13:50


13:50 - 14:50 III blok

moderator: dr Paweł Leszkowicz

dr Bartłomiej Gutowski (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie)
Strategie tożsamościowe. Antysemityzm Polaków w dyskursie sztuki

Katarzyna Kotlińska (Uniwersytet Wrocławski)
Kultura Łemków w Legnicy

mgr Janusz Antos (ASP Kraków)
Artyści europejscy i światowi oraz "typowo polscy, prowincjonalni". Rozważania o etnicznych i narodowych przedstawieniach na kanwie projektu "Nowe Jeruzalem" Marty Deskur oraz portretów artystów Ignacego Czwartosa.

dyskusja 14:35 - 14:50

przerwa obiadowa 14:50 - 16:00
Bistro Bazylia, ul. Kuźnicza 42


16:00 - 17:10 IV blok
moderator: dr hab. Maria Hussakowska

dr Izabela Kowalczyk (Wyższa Szkoła Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu)
Zwichnięta historia sztuki? O pominięciach problematyki żydowskiej w badaniach sztuki polskiej po 1945 roku

Patrycja Piróg (Uniwersytet Wrocławski)
"Murzynek Bambo w Afryce mieszka", czyli jak polska kultura stworzyła swojego "Murzyna"

mgr Małgorzata Micuła (Uniwersytet Wrocławski)
"Oswajanie obcego". Transkulturowość czy eksploatacja kulturowych klisz? Problem stereotypów narodowych w polskiej sztuce współczesnej

dyskusja 16:45 - 17:00
przerwa na kawę 17:00 - 17:10


17:10 - 18:20 V blok
moderator: dr Izabela Kowalczyk

dr Agata Soczyńska
Napiętnowany świat Marka Oberländera

dr Marcin Lachowski (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II)
Nowocześni i Holocaust

mgr Małgorzata Baka - Theis (UMK w Toruniu)
"Wizerunek Murzyna" w sztuce polskiej po 1945 roku a obecność sztuki afrykańskiej w kolekcjach prywatnych

dyskusja 17:55 - 18:10
przerwa na kawę 18:10 - 18:20


18:20 - 19:20 VI blok
moderator: dr Jerzy Krzysztof Kos

dr Paweł Leszkowicz (UAM w Poznaniu)
Przedmioty odnalezione Krystiany Robb-Narbutt

mgr Kamila Storz (Uniwersytet Wrocławski)
Murowany dom wiejski w krajobrazie kulturowym Warmii i Mazur. Problem regionalizmu

Romuald Bochyński (Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej "Elektrownia" w Radomiu)
Artysta jako antropolog kultury. Wybrane aspekty twórczości Tadeusza Sawy-Borysławskiego

dyskusja 19:05 - 19:20


20:00 - 22:00 Wystawa Dla Ciebie chcę być biała
Studio BWA, ul. Ruska 46 a (II piętro)

20:00 - 20:20 Wstęp kuratorski Patrycji Sikory i Piotra Stasiowskiego

Ekspozycja prac Rahima Blaka, Huberta Czerepoka, Andrzeja Kwietniewskiego, Dominiki Łabądź, Tomasza Malca, Jasminy Metwaly, Julii Zborowskiej




SOBOTA 23 października 2010 - drugi dzień obrad

Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego, ul Szewska 36, Wrocław, sala 309


9:15 - 10:25 I blok - prezentacja z pokazem filmów


dr hab. Małgorzata Radkiewicz (UJ Kraków)
"Swoi" i "obcy". O mniejszościach narodowych i etnicznych w kinie polskim

przerwa na kawę 10:15 - 10:25


10:25 - 11:25 II blok
moderator: mgr Janusz Antos

dr Cezary Wąs (Uniwersytet Wrocławski)
Metafora bieli - biel metafory (według Jacquesa Derridy)

Roman Nieczyporowski (ASP Gdańsk)
Odrzucony obraz. Problem z innością we współczesnej sztuce polskiej

dr Jarosław Lubiak (Muzeum Sztuki w Łodzi)
Kuratorskie projekty: "Sąsiedzi" oraz "Wrogościnność. Podejmowanie obcych"

dyskusja 11:10 - 11:25


11:25 - 12:35 III blok
moderator: dr Monika Baer

dr Lidia Głuchowska (Uniwersytet Zielonogórski)
Historiografia awangardy jidysz w Polsce po 1945 roku

mgr Joanna Filipczyk (Muzeum Śląska Opolskiego)
Między Polską a Niemcami. Postawy rodzimych artystów plastyków Opolszczyzny po 1945 roku

mgr Piotr Stasiowski (Uniwersytet Wrocławski) i Hubert Czerepok
Czy tylko niedźwiedzia przysługa? Polscy współcześni artyści o Holocauście. Studium przypadku Survivalu 6 z 2008 roku

dyskusja 12:10 - 12:25
przerwa na kawę 12:25 - 12:35


12:35 - 13:35 IV blok - prezentacje artystów
moderator: mgr Patrycja Sikora

Rahim Blak
Artysta buduje meczet, czyli o sztuce, która może naprawdę działać

Tomasz Malec
bez tytułu

Andrzej Kwietniewski
My Polacy (We the Poles)

dyskusja 13:20 - 13:35


13:35 - 13:45 Zakończenie konferencji
prof. dr hab. Anna Markowska

13:45 - 14:30 Obiad
Bistro Bazylia, ul. Kuźnicza 42

WYSTAWA TOWARZYSZĄCA


WYSTAWA "DLA CIEBIE CHCĘ BYĆ BIAŁA"

22.10.2010 - 10.11.2010
wernisaż: 22.10.2010, godz. 20.00

Studio BWA, ul. Ruska 46a, Wrocław


PATRYCJA SIKORA kurator/curator


Wystawa dotyczy refleksji nad problemem inności etnicznej, religijnej, narodowej i możliwości (niemożliwości?) dialogu kulturowego w homogenicznym społeczeństwie, z naciskiem na realia obecne w Polsce. Ekspozycja obejmuje prace twórców, którzy w swojej praktyce artystycznej dotykają tego zagadnienia na różnych poziomach. Do udziału zaproszeni zostali: Rahim Blak (Kraków), Hubert Czerepok (Wrocław), Tomasz Malec (Lublin), Julia Zborowska (Kraków/Wiedeń), Andrzej Kwietniewski (Łódź), Jasmina Metwaly (Poznań/Londyn/Kair), Dominika Łabądź (Wrocław).

Tytuł DLA CIEBIE CHCĘ BYĆ BIAŁA, zaczerpnięty został z piosenki śpiewanej przez Reri - piękną gwiazdę z Tahiti występującą w polskim filmie "Czarna Perła" z 1934 r. Reri śpiewa:
Wszystko mi już dałeś, wszystko mam:
i klejnoty i bogate stroje.
Po co mi to wszystko, powiedź sam,
jeśli moje nie jest serce twoje.
Dla ciebie chcę być biała, tylko tak jak ty.
Mieć jasne oczy i jasną twarz
i jasne serce - takie, jak ty masz.
Dla ciebie chcę być biała i dobra tak jak ty.
Bo z tobą dobrze, bez ciebie źle,
więc chcę być białą, żebyś kochał mnie.

Występ, pełen seksapilu, szczerości i naiwności, ogląda z balkonu postać grana przez Eugeniusza Bodo, jednego z najpopularniejszych amantów przedwojennego kina. Prywatnie, poza planem, łączy go z Reri płomienny romans. Reri, a tak naprawdę Anna Chevalier, została za jego namową w Polsce, przerywając swoje europejskie tournée. Jednak związek egzotycznej sławy z polskim dandysem nie kończy się happy endem. Bodo wkrótce nudzi się kochanką, Anna szuka ukojenia w alkoholu i nocnym życiu. Ich drogi z czasem rozchodzą się bezpowrotnie. Po flircie z "białym światem", sukcesach w Hollywood i na starym kontynencie, Anna ostatecznie trafia z powrotem na Tahiti pogrążona w nałogu. Pamięć o nieszczęśliwej miłości pielęgnuje do końca życia.


Z dzisiejszej perspektywy występ Reri w "Czarnej Perle" nie mieści się w żadnych ramach politycznej poprawności. Tytuł wystawy, inspirowany refrenem piosenki i historią bohaterki, jest symboliczny - prowokuje do refleksji na temat możliwości podjęcia równouprawnionego dialogu między mniejszością a większością, na temat koegzystencji i kohabitacji, która zamiast krzywdzących relacji zależności owocowałaby synergicznym efektem wzbogacenia obu stron. Utopijne pragnienie Reri by stać się białą i jasnooką, stopioną ze swym ideałem w jedno, zastępuje w takim założeniu utopia harmonijnego istnienia tuż "obok".

Wystawa w Studio BWA towarzyszy konferencji naukowej organizowanej pod tym samym tytułem przez Uniwersytet Wrocławski. Nie jest jednak dosłowną jej ilustracją, a raczej miejscem artystycznej wypowiedzi na temat wpływu na sztukę polską po 1945 roku tego, co obce, inne, egzotyczne. Ma pokazać, jak w zwierciadle sztuki odbijają się zmiany zachodzące w tkance społecznej. Polska jest interesującym casusem, bez kolonialnej przeszłości w rozumieniu brytyjskim czy hiszpańskim; państwem, które po 1945 roku stało się w zasadzie jednolite pod względem struktury narodowościowej i wyznaniowej. Nie oznacza to oczywiście, że mniejszości etniczne po 1945 roku przestały istnieć, że zapomniano o tych, które istniały przed II Wojną Światową i że nie powstają nowe. Oznacza to tylko tyle, że wszelka odmienność bardziej rzuca się w oczy. Z jednej strony pielęgnowana jest pamięć o kulturze żydowskiej, społeczności która ponad pół wieku temu była masowo eksterminowana, pozostawiając pustkę w wielu polskich miastach (takich jak Łódź, Warszawa, czy Kraków). Z drugiej strony, obecne po wojnie w Polsce społeczności wyznaniowe i etniczne zabiegają o zachowanie swojej tożsamości i kultury.
Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej, wejście do strefy Schengen, wzmożone inwestycje zagranicznych koncernów oraz nasilająca się migracja powodująca napływ ludności m.in. z Dalekiego Wschodu (Korea, Wietnam, Chiny), a także ludności muzułmańskiej, postawiła Polskę przed uniwersalnymi problemami, związanymi z powstawaniem nowych enklaw "obcego".

Pytania o zachowanie tożsamości kulturowej obecnych w Polsce etnosów, o tolerancję i otwartość Polaków na inność są aktualne. Problemy te podejmują nie tylko artyści funkcjonujący na styku różnych kultur, ale i polscy twórcy, którzy pozostają uważnymi obserwatorami zmieniających się realiów.

/

The exhibition is about the reflection on the ethnic, religious and national distinctness and the possibility (impossibility?) of cultural dialogue in a homogenous society, with emphasis on current realities in Poland. The exhibition includes the works of artists who, in their artistic work, practice that issue at various levels. The following artists were invited to participate: Rahim Blak (Krakow), Hubert Czerepok (Wroclaw), Tomasz Malec (Lublin), Julia Zborowska (Krakow / Vienna), Andrzej Kwietniewski (Lodz), Jasmina Metwaly (Poznan / London / Cairo), Dominika Łabądź (Wroclaw).

The title I WANT TO BE WHITE FOR YOU, was taken from the song sung by Reri - a beautiful star from Tahiti who appeared in the Polish film "Black Pearl" from 1934. Reri sings:
You have given me everything I have:
jewels and rich clothes.
What do I need those for, tell me,
if your heart is not mine.
I want to be white for you, just like you.
Have clear eyes and bright face
and bright heart - as you have.
I want to be white for you and good
as you are,
Because it’s so good to be with you,
without you it’s bad,
I want to be white, so that you loved me.

The show, full of sex appeal, honesty and naivety, is watched from the balcony by the character played by Eugeniusz Bodo, one of the most popular Polish prewar cinema lovers. Privately they had a fiery affair. Reri, whose true name was Anna Chevalier, on the suggestion of Bodo stayed in Poland and interrupted her European tour. However, the relationship of exotic star with the Polish dandy did not end happily. Bodo was soon bored with his mistress and Anna sought solace in alcohol and night life. Their paths parted forever. After her affair with the "white world", successes in Hollywood and on the old continent, Anna finally returned to Tahiti in the throes of addiction. Till the end of her life she cherished the memory of miserable love.

From today’s perspective Reri’s performance in "Black Pearl" does not fall within any framework of political correctness. The exhibition’s title, inspired by the refrain of the song and the history of the heroine, is symbolic - it provokes reflection on how to evoke egalitarian dialogue between minority and majority, on the coexistence and cohabitation, which would evoke synergistic effect of enrichment on both sides instead of hurting dependance. Reri’s utopian desire to become white with bright eyes and united with her ideal, is replaced with the utopia of harmonious existence "next to".

The exhibition at Studio BWA accompanies the conference organized, under the same title, by the University of Wrocław. However it is not its literal illustration but rather a place of artistic expression on the impact of what is foreign, strange and exotic on the Polish art after 1945. Its aim is to present how the changes in social tissue reflect in the mirror of art. Poland is an interesting casus. It does not have any colonial past and after 1945 it became uniform in terms of ethnic and religious structure. It does not mean that ethnic minorities ceased to exist after 1945 nor that society have forgotten about those that existed before World War II. It does not mean that there are not any new ones. It just means that any "otherness" is more visible. On one hand, people cherish the memory of Jewish culture, community which more than half a century ago were exterminated, leaving a void in many Polish cities (such as Lodz, Warsaw and Krakow). On the other hand, religious and ethnic communities present in Poland after the war, try to preserve their identity and culture. Polish accession to the European Union and the Schengen area, increased investments by foreign companies and rising migration which causes an inflow of people from the Far East (Korea, Vietnam, China), as well as the Muslim population, make Poland face the universal problems connected with the formation of new enclaves of ‘the foreign’.

Questions about the preservation of cultural identities of ethnic minorities present in Poland, about tolerance and openness of Poles to the otherness are still valid. These problems are not presented only by the multicultural artists but also by Polish artists who are careful observers of changing realities.

Więcej o wystawie na: www.bwa.wroc.pl

ORGANIZATORZY

Organizatorami konferencji są: prof. dr hab. Anna Markowska, mgr Karolina Tomczak i mgr Anna Kwiatkowska-England.

KONTAKT

Prosimy o nadsyłanie propozycji wystąpień, streszczenia i krótkiej informacji o autorze do dnia 30 maja 2010 na adres:

Instytut Historii Sztuki,
ul. Szewska 36, 50-139 Wrocław
e-mail: bialadlaciebie@gmail.com
opposite.uni.wroc.pl

O zakwalifikowaniu poinformujemy do 30 czerwca.

Adresy kontaktowe:

prof. dr hab. Anna Markowska: anna.markowska@uni.wroc.pl
mgr Karolina Tomczak: karolina.tomczak@uni.wroc.pl
mgr Anna Kwiatkowska-England: englanda@uni.wroc.pl.


KONKURS DLA STUDENTÓW I DOKTORANTÓW

Konkurs dla studentów i doktorantów towarzyszący konferencji zorganizowanej w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego Mniejszości narodowe i etniczne w sztuce polskiej od 1945 roku do dzisiaj "Dla Ciebie chce być biała"

Organizatorzy konkursu proponują następujące tematy do szczegółowego opracowania:

  1. Grecka emigracja do Polski i jej wkład w sztuki wizualne
  2. Artyści mongolscy w Polsce
  3. Wietnamczycy w przestrzeni wizualnej miasta
  4. Motywy indiańskie w sztuce polskiej po 1945 roku
  5. Młodzi artyści ukraińscy działający w Polsce
  6. Świecka sztuka muzułmańskich artystów tworzących w Polsce po 1945 roku
  7. Prowokacje czeskich artystów w Polsce po 1989 roku: dialog kulturowy w przestrzeni publicznej
  8. Koji Kamoji, Miho Iwata i inni - japońscy artyści mieszkający i działający w Polsce
  9. Nie tylko Nikifor Krynicki - Łemkowie w sztuce polskiej