Uniwersytet WrocławskiInstytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego
quart  I nowości wydawnicze  I dzieła i interpretacje  I acta universitatis wratislaviensis 






Historia sztuki Wrocław, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego






Nowości wydawnicze

ŚLĄSK - PERŁA W KORONIE CZESKIEJ
Trzy okresy świetności w relacjach artystycznych Śląska i Czech

Śląsk - perła w Koronie Czeskiej. Trzy okresy świetności w relacjach artystycznych Śląska i Czech

ŚLĄSK - PERŁA W KORONIE CZESKIEJ
Trzy okresy świetności w relacjach artystycznych Śląska i Czech

» przedmowa
» wstęp
» spis treści

» zobacz okładkę

okładka (*.pdf)
spis treści (*.pdf)

» więcej o projekcie...


PRZEDMOWA:

Główni kuratorzy wystawy

Vít Vlnas
Národní galerie v Praze, Sbírka starého umění

Andrzej Niedzielenko
Muzeum Miedzi w Legnicy

Pomysł wspólnej polsko-czeskiej wystawy Śląsk - perła w Koronie Czeskiej zrodził się w 2002 r. w Muzeum Miedzi z inspiracji Mateusza Kapustki, Andrzeja Kozieła i Piotra Oszczanowskiego (Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego) współpracujących z powodzeniem od kilku już lat z legnickim muzeum. Ten śmiały zamiar - po jego dopracowaniu i uzasadnieniu - został przedstawiony do zaopiniowania gronu specjalistów z Národní galerie w Pradze. Prezentacja koncepcji wystawy stanowiła równocześnie propozycję jej wspólnej realizacji. W rezultacie polsko-czeskich dyskusji wyłonił się ostatecznie projekt przedsięwzięcia naukowo-muzealnego oraz edytorskiego, któremu nadano tytuł Śląsk - perła w Koronie Czeskiej. Trzy okresy świetności w relacjach artystycznych Śląska i Czech. Złożyły się nań, obok wystawy o tym tytule, także dwie konferencje naukowe oraz niniejszy dwutomowy katalog. Do realizacji projektu przystąpiły wspólnie: Národní galerie w Pradze, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego i Muzeum Miedzi w Legnicy. W toku prac projekt zyskał uznanie i wsparcie ministerstw kultury obu naszych państw oraz Komisji Europejskiej. Stale powiększało się też grono instytucji i osób współpracujących, wśród których znalazł się Uniwersytet w Lipsku i ponad sto dwadzieścia muzeów, bibliotek, archiwów oraz instytucji kościelnych, głównie z Polski i Czech. Spośród nich szczególne podziękowania jesteśmy winni tym instytucjom, które udostępniły nam swoje zbiory na wystawę; są to przede wszystkim: Národní galerie w Pradze, Muzeum Narodowe w Warszawie, Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, Slezské zemské muzeum w Opawie, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Uměleckoprůmyslové museum w Pradze, Královská kanonie premonstrátů na Strahově w Pradze, Benediktinské arciopatství sv. Vojtěcha a sv. Markéty v Břevnově w Pradze, Královská kolegiátní kapitula sv. Petra a Pavla na Vyšehradě w Pradze, Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie, Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu, Muzeum Ziemi Kłodzkiej w Kłodzku, Muzeum w Nysie, Kurie Biskupie w Legnicy, Świdnicy i Opolu, Muzea Archidiecezjalne we Wrocławiu i Katowicach, parafia rzymskokatolicka pw. św. Elżbiety we Wrocławiu, konwent Ojców Bonifratrów pw. Trójcy Świętej we Wrocławiu, parafia rzymskokatolicka pw. Wniebowzięcia NMP w Bytomiu, zamek Rychnov Jana Kolowrata Krakowského.
Na różnych etapach realizacji tego projektu zaangażowanych było kilkaset osób. Szczególne podziękowania kierujemy przede wszystkim do znakomitego grona badaczy: Mileny Bartlovej, Lenki Bobkovej, Henryka Dziurli, Radka Fukali, Mateusza Golińskiego, Tomáša Hladíka, Ivo Hlobila, Zdeňka Hojdy, Mojmíra Horyny, Romualda Kaczmarka, Ivo Kořána, Pavla Preissa, Dalibora Prixa, Jana Royta, Lubomíra Slavíčka, Jana Wrabeca, którzy służyli nam swą radą, wiedzą i piórem, podobnie jak ponad osiemdziesięciu autorów haseł katologowych. Na najwyższe słowa naszego uznania zasługuje ścisły polskoczeski zespół bezpośrednich realizatorów projektu, współpracujących ze sobą blisko przez cały czas jego trwania. Należą do niego pomysłodawcy projektu i redaktorzy naukowi katalogu: Mateusz Kapustka, Andrzej Kozieł, Piotr Oszczanowski, kuratorzy wystawy: Łucja Wojtasik-Seredyszyn, Lenka Stolárová, Jan Klípa oraz Helena Dáňová, Jiří Fronek, Tomáš Hladík, Tomáš Kleisner, Hana Logan, Andrea Rousová, Alena Volrábová, Marcela Vondráčková, Petra Zelenková, których współpracę mieliśmy przyjemność i zaszczyt koordynować.
Nie wszystkie obiekty, których noty znalazły się w katalogu, odnajdziemy na wystawie w Legnicy czy też w Pradze. Ekspozycja wszystkich dzieł nie była możliwa z wielu względów, między innymi z uwagi na ich charakter i strukturę, przeciwwskazania konserwatorskie, decyzje właścicieli. Zdawaliśmy sobie z tego sprawę od początku, zakładając, że będzie to nie tylko katalog wystawy, lecz katalog tematyczny, w którym obok obiektów już znanych i publikowanych znajdą się i takie, które nie weszły jeszcze do szerszego obiegu naukowego. Autorzy koncepcji wskazali je wszystkie jako te, które najlepiej dowodzą i ilustrują śląsko-czeskie relacje artystyczne, kulturowe i polityczne w wybranych epokach. Pogłębieniu tej refleksji służy też drugi tom katalogu zawierający eseje wybitnych czeskich i polskich znawców zagadnień związanych ze sztuką oraz historią Śląska i Czech.
Dzięki wielkiej przychylności i hojności władz miasta Legnicy oraz Senatu Parlamentu Republiki Czeskiej obie edycje wystawy mogą być prezentowane w odnowionych i reprezentacyjnych salach Akademii Rycerskiej w Legnicy i dawnej Ujeżdżalni Wallensteina w Pradze.

Praga - Legnica, 2006

WSTĘP:

Mateusz Kapustka
Andrzej Kozieł
Piotr Oszczanowski

Instytut Historii Sztuki
Uniwersytetu Wrocławskiego


Niewiele jest historycznych regionów w Europie Środkowej, które mogłyby się pochwalić takim bogactwem i różnodnością kulturowej tradycji, jak Śląsk. Ten fenomen artystycznej kultury Śląska, ziemi leżącej na styku Polski, Czech i Niemiec, ukształtował się w relacjach z sąsiednimi krajami. Wystawa Śląsk - perła w Koronie Czeskiej, zorganizowana wspólnie przez Muzeum Miedzi w Legnicy, Národní galerie w Pradze oraz Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego, odkrywa i przypomina mało znane obecnie związki artystyczne Śląska i Czech w dawnych czasach. Jest to pierwszy tak szeroko zakrojony pokaz artystycznej wspólnoty obu krajów przygotowany przez ponad osiemdziesięcioosobowe grono historyków sztuki, historyków i historyków kultury zarówno z Polski, jak i z Czech. Celem tego wyjątkowego i bezprecedensowego przedsięwzięcia była bowiem prezentacja artystycznych relacji Śląska i Czech w swoistym dialogu obu perspektyw badawczych, zarówno w polskim, jak i czeskim kontekście kulturowym.
Ogromne bogactwo materiału zabytkowego oraz czasowa rozpiętość śląsko-czeskich związków kulturowych zmuszały do skoncentrowania się na najbardziej reprezentatywnych okresach w artystycznych relacjach obu krajów. Dlatego też prezentowana wystawa nie jest pełną panoramą zjawiska, lecz ukazuje trzy okresy rozkwitu we wzajemnych kulturowych związkach, okresy stanowiące swoiste apogeum artystycznej wspólnoty obu krajów. Pierwsza część wystawy - Złota epoka Luksemburgów - prezentuje relacje artystyczne pomiędzy oboma krajami w 2 połowie XIV i na początku XV stulecia, w dobie panowania na czeskim tronie dynastii Luksemburgów. Pokazane zostały znakomite obrazy tablicowe, kodeksy iluminowane, rzeźby oraz zabytki złotnictwa wykonane przez artystów pochodzących z Czech bądź inspirujących się ówczesną sztuką tego kraju, którzy na Śląsku pozostawili swe najlepsze dzieła. Na ekspozycji obecne są także wybitne przykłady działalności fundacyjnej biskupów i książąt śląskich. Odwiedzający wystawę będą mieli także okazję poznać różnorodność inspiracji "stylem czeskim" w śląskim malarstwie i rzeźbie oraz bogactwo dróg, jakimi na ziemiach śląskich rozpowszechniał się właściwy sztuce luksemburskiej typ kultowego wizerunku. Druga część ekspozycji - W blasku rudolfińskiej Pragi - została poświęcona prezentacji związków artystycznych pomiędzy Śląskiem i Czechami w czasie panowania cesarza Rudolfa II (1576-1612). Pokazane tu zostały wartościowe dzieła artystów wrocławskich i śląskich, które są dowodem na siłę oddziaływania na Śląsk elitarnego środowiska artystycznego rudolfińskiej Pragi. Widz znajdzie na wystawie także interesujące realizacje będące świadectwem wkładu śląskich artystów i mecenasów w przedsięwzięcia artystyczne w stolicy Królestwa Czech. Nie zabraknie także eksponatów prezentujących udział śląskich elit w politycznej, naukowej i kulturowej potędze dworu cesarskiego. Ostatnia część wystawy - Barokowy splendor klasztorów i pałaców - obejmuje śląskie i czeskie dzieła sztuki powstałe w okresie od zakończenia wojny trzydziestoletniej (1648) aż do zajęcia Śląska przez Prusy (1740). Na ekspozycji zostały zgromadzone zarówno monumentalne rzeźby i obrazy oraz kameralne rysunki, olejne szkice, grafiki i wyroby ze szkła autorstwa czeskich artystów wykonane dla śląskich fundatorów, jak i znakomite prace licznych śląskich twórców, którzy inspirowali się sztuką czeskiego baroku. Widz znajdzie tu także dzieła odwołujące się do wspólnej śląsko-czeskiej ikonografii religijnej oraz wysokiej klasy artystycznej obrazy i rzeźby pokazujące wpływ sztuki śląskiej na wizualną kulturę Czech, a zwłaszcza sztukę czeskich ośrodków klasztornych.
Tak zawężoną do trzech okresów rozkwitu koncepcję wystawy dopełnia obszerny aneks, w którym znalazły się wybrane przez naszych czeskich Kolegów cenne dokumenty historyczne oraz śląskie dzieła z zakresu numizmatyki i medalierstwa pochodzące z czeskich zbiorów. Choć dział ten nie wiąże się w pełni z koncepcją wystawy, to jednak stanowi jej cenne kontekstowe dopełnienie.
Na wystawie Śląsk - perła w Koronie Czeskiej we wszystkich działach znalazły się także eksponaty pochodzące z terenów czeskiego Śląska oraz dawnego hrabstwa kłodzkiego. Zgodnie z koncepcją wystawy zostały one zaprezentowane w ich pierwotnym kontekście historyczno-kulturowym, dość istotnie różniącym się od obecnej sytuacji politycznej. O ile bowiem część Śląska znajdująca się obecnie w granicach Republiki Czeskiej została pokazana jako obszar pod względem historycznym i kulturowym dawniej integralnie związany z pozostałą częścią Śląska znajdującą się obecnie w granicach Rzeczypospolitej, o tyle Ziemia Kłodzka została zaprezentowana jako region, który wprawdzie podlegał silnym wpływom kultury Śląska, lecz w sensie politycznym i kulturowym do początku wojen śląskich (1740-1763) stanowił integralną część Czech.
Celem wystawy jest prezentacja nie tylko polskiej i czeskiej, lecz także szerokiej europejskiej publiczności wspólnego dziedzictwa kulturowego, które w przeszłości było z historycznych i politycznych powodów pomijane oraz jednostronnie interpretowane, a dzisiaj uległo swoistemu zapomnieniu. Jesteśmy przekonani, że pokazywana w Legnicy i w Pradze wystawa przyczyni się do lepszego poznania wspólnego śląsko-czeskiego dziedzictwa kulturowego oraz pomoże w budowaniu nowych kontaktów kulturowych pomiędzy Polską i Czechami.
Prezentowana wystawa nigdy nie doszłaby do skutku, gdyby nie osobiste zaangażowanie obu Dyrektorów instytucji-organizatorów ekspozycji. Panu Dyrektorowi Vítowi Vlnasowi (Národní galerie v Praze, Sbírka starého umění) i Panu Dyrektorowi Andrzejowi Niedzielence (Muzeum Miedzi w Legnicy) jesteśmy głęboko wdzięczni za ich niezwykłą odwagę, konsekwencję i mądrość, które pozwoliły ominąć wszystkie rafy piętrzące się przed naszym wspólnym przedsięwzięciem. Wyrazy podziękowania kierujemy także do obu Panów Profesorów: Pavla Preissa i Jana Wrabeca, którzy od samego początku udzielili naszej inicjatywie merytorycznego wsparcia i przez cały czas skutecznie jej patronowali. Pro domo sua słowa podziękowania kierujemy także w stronę Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego i jej obecnego Dyrektora Waldemara Okonia za organizacyjne wsparcie dla naszych poczynań. Jesteśmy dłużnikami tych wszystkich licznych życzliwych nam osób zarówno po polskiej, jak i czeskiej stronie, które swoją ciężką pracą i zaangażowaniem sprawiły, że prezentowana wystawa stała się faktem.

SPIS TREŚCI:

Przedmowa
Wstęp

I ZŁOTA EPOKA LUKSEMBURGÓW
Wstęp - Mateusz Kapustka

1. Wprowadzenie
2. Obraz w świetle konwencji stylu
3. Sztuka skryptoriów
4. Pobożny fundator
5. Święty wizerunek i jego peregrynacje


II W BLASKU RUDOLFIŃSKIEJ PRAGI
Wstęp - Piotr Oszczanowski

1. Wprowadzenie
2. Dzieła artystów praskich i czeskich na Śląsku
oraz dla Ślązaków w Pradze
3. Artyści - po naukę i oddziaływanie
4. Ślązacy znani w Pradze i Czechach
5. Ikonografia władców Czech, członków
rodu von Habsburg i Podiebradów oraz ikonografia czasów wojny


III BAROKOWY SPLENDOR KLASZTORÓW I PAŁACÓW
Wstęp - Andrzej Kozieł

1. Wprowadzenie
2. Wspólne "niebo" Śląska i Czech
3. Ars Bohemica. Sztuka z Czech na Śląsku
4. Między Śląskiem a Czechami. Artystyczna dekoracja szkła
5. Ars Silesiaca. Sztuka ze Śląska w Czechach


IV PIECZĘCIE, ARCHIWALIA I NUMIZMATY
Wstęp - Vít Vlnas

1. Pieczęcie
2. Archiwalia
3. Numizmaty


Biogramy artystów
Spis miejscowości
Bibliografia