|
|
|
| konferencje I publikacje I archiwum | ||
        
|
Publikacja zrealizowana przy udziale: Urzędu Miejskiego w Nysie oraz Uniwersytetu Wrocławskiego  
 Urząd Miejski w Nysie SŁOWO WSTĘPNE: W epoce nowożytnej, mimo postępów reformacji, Nysa zyskała na znaczeniu jako śląska siedziba biskupów, którzy popierali humanizm, a także jako ośrodek kształcenia kleru katolickiego. Miasto rezydencjonalne ordynariuszy diecezji przeżywało ponowny rozkwit w 1 ćw. XVII w. oraz w okresie nasilenia się kontrreformacji pod opieką możnych, duchownych protektorów, w tym książąt biskupów z dynastii Habsburgów, Wazów, landgrafów heskich i Wittelsbachów. Światłym fundatorom zawdzięczać należy dalekosiężne plany inwestycyjne w zakresie oświaty, nauki, szpitalnictwa oraz kultury i sztuki, m.in. rozwój szkolnictwa zakonu jezuitów i ambitną politykę artystyczną z uwzględnieniem mecenatu, chociaż część tych projektów zniweczyły wojny. Rządy kościelne w Nysie ustały po wcieleniu Śląska wraz z większością terytorium księstwa biskupiego do Prus w 1742 r., gdy nastąpiła też trwała zmiana ponadregionalnego statusu miasta i jego dominującego dotąd, unikatowego w skali śląskiej, katolickiego charakteru. Dotychczasowe centrum księstwa cieszącego się polityczną autonomią i przywilejami dla Kościoła katolickiego w strukturze cesarstwa Habsburgów, spadło do rangi miasta militarnego w scentralizowanej monarchii pruskich Hohenzollernów. Od tego czasu, przez blisko półtora stulecia, świecka administracja państwowa dbała o wzrost znaczenia Nysy jako twierdzy. Konsekwencjami wielkich wojen były nie tylko zmiany przynależności terytorialnej i państwowej regionu, lecz także prowincjonalizacja miasta, mimo postępującego procesu unowocześniania organizmu miejskiego w epoce dynamicznych transformacji społecznych, gospodarczych i ideologicznych, zwłaszcza w XIX i XX w. Wielkie zniszczenia w zabudowie miasta i straty w architekturze monumentalnej wystąpiły zarówno podczas wojen śląskich, jak i w wyniku drugiej wojny światowej. Szczególnie dotkliwe okazało się zrujnowanie zabytkowego układu urbanistycznego Nysy w roku 1945 i wyburzenia mające miejsce już po ustaniu działań wojennych. Mimo późniejszego wysiłku i osiągnięć odbudowy, doprowadziły one - z powodu zaniku zwartej zabudowy mieszczańskiej - do architektoniczno-przestrzennej degradacji ośrodka staromiejskiego, dezintegracji pierwotnego układu planistycznego oraz wypaczenia funkcji historycznego centrum, gdzie nadal ma miejsce dezynwoltura budowlana. Lata świetności Nysy w szczególny sposób upamiętniła sztuka - monumentalna architektura, rzeźba i malarstwo oraz rzemiosła artystyczne, w tym znane nyskie złotnictwo, w formach stylowych gotyku, renesansu, manieryzmu i baroku. Świadectwem późniejszych czasów są tutejsze zabytki powstałe po 1741 r. do wieku XX. Wysoką rangą nyskiego ośrodka artystycznego ukazują również gromadzone od końca XIX w. zbiory muzeum, mieszczącego się dziś w gmachu dawnego pałacu biskupiego. Naukowe opracowania Nysy w publikacjach autorów przedwojennych oraz zasłużonych polskich historyków sztuki stworzyły niezastąpioną merytoryczną podstawę dla monografistów miasta, jak również dla badaczy kultury artystycznej całego Śląska. Ostatnie odkrycia i nowe atrybucje dzieł sztuki, restauracja zabytków oraz opracowania nyskich arcydzieł, zachęciły do wyeksponowania znaczących osiągnięć badawczych i konserwatorskich. Otwarcie w 2005 r. Skarbca św. Jakuba w N ysie, jednego z najbogatszych kościelnych zbiorów na Śląsku, stanowiło dodatkowy impuls do wymiany myśli przez historyków sztuki i badaczy kultury. W październiku 2005 r. odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa "Nysa. Sztuka w dawnej stolicy księstwa biskupiego", zorganizowana przez Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego przy współpracy z Muzeum w Nysie oraz Parafią Rzymsko-Katolicką św. Jakuba w N ysie, poświęcona sztuce Nysy od średniowiecza do XIX w., z uwzględnieniem fundacji biskupów w dawnym księstwie nyskim. Na sesji poruszono zarówno zagadnienia związane ze sztuką w Nysie na tle europejskim w aspekcie stylu, typologii, biografii artystów, mecenatu, kolekcjonerstwa, jak i przedstawiono monograficzne studia poszczególnych zabytków sakralnych i świeckich, ukazujące walory ich formy, oryginalną ikonografię i pierwotne funkcje. Szczególną pozycję zajął w tym kontekście kościół św. Jakuba jako miejsce licznych, głównie biskupich i mieszczańskich fundacji artystycznych. Istotnym wkładem w problematykę stały się także prezentacje sylwetek biskupów wrocławskich i ich przedsięwzięć artystycznych oraz intencji związanych z wizualną reprezentacją ich urzędu za życia i po śmierci. Intensywna dyskusja po referatach pozwoliła skonfrontować zróżnicowane poglądy i opinie badaczy oraz pozytywnie wpłynęła na ostateczny kształt i zawartość artykułów, które Autorzy zdecydowali się opublikować w niniejszym tomie pokonferencyjnym. Oddając do rąk Czytelników książkę, która zawiera materiały sympozjum sprzed trzech lat, mamy nadzieję, że stanie się ona zachętą do dalszych badań. Towarzyszy temu świadomość, iż nie udało się w niej przedstawić wielu ważnych zagadnień związanych z kulturą i sztuką Nysy ani zarysować całokształtu dokonań na tym polu. Teksty odzwierciedlają bardziej aktualny stan i profil zainteresowań badawczych Autorów, którzy zechcieli wziąć udział w sesji, niż rozkład punktów ciężkości w zakresie tytułowej problematyki. Wybór i charakter artykułów świadczy być może o tym, że próbę pożądanej syntezy winny poprzedzić kompleksowe badania monograficzne, nawet w odniesieniu do zachowanego materiału zabytkowego, jak i uzupełnienie luk w jego rozpoznaniu. Rozwinięcia wymaga np. kwestia powiązań miejscowego kolegium jezuickiego z dworem biskupim w sferze inicjatyw artystycznych i kulturotwórczych, temat sztuki 3 tercji XIX i początku XX w. w świetle tradycji stylowych i identyfikacji kulturowej regionu, czy też zagadnienie powojennych dokonań w zakresie muzealnictwa oraz ochrony i konserwacji zabytków. Ponadto istnieje potrzeba ujęć problemowych w ramach - tu jedynie zasygnalizowanej - wieloaspektowej dziedziny badawczej. Sedno dotyczy artystycznej tożsamości miasta (genius loci), a w odniesieniu do roli Nysy jako stolicy księstwa - specyfiki sztuki powstałej w orbicie szczególnego rodzaju książęco-biskupiego panowania. Obok dostępnych dziś osiągnięć cywilizacyjnych i współczesnego dorobku kulturalnego, to właśnie zasoby zabytków sztuki dawnej i kultywowanie artystycznego dziedzictwa przeszłości określają obecnie rangę miasta na mapie kultury. Wartości zakodowane w wielowiekowym układzie urbanistycznym i panoramie Nysy oraz jej dominanty architektoniczne - imponujące budowle wraz z ich cennym wystrojem i wyposażeniem - stanowią podstawę zarówno do reintegracji centrum miasta w wymiarze przestrzenno-wizualnym, jak i do kształtowania świadomości historycznej i tożsamości kulturowej mieszkańców. Dawny obszar księstwa biskupiego - dziś po obydwu stronach granicy polsko-czeskiej - stanowi zarazem naturalną płaszczyznę międzynarodowej współpracy regionalnej. Mamy nadzieję, że niniejsze opracowanie będzie sprzyjać lepszemu zrozumieniu semantyki tego szczególnego miejsca a jednocześnie ułatwi Czytelnikom poznanie genezy sztuki Nysy i dotarcie do korzeni kulturowych miasta. Redaktorzy  SPIS TREŚCI: Słowo wstępne |
