Uniwersytet WrocławskiInstytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego
quart  I nowości wydawnicze  I dzieła i interpretacje  I acta universitatis wratislaviensis 






Historia sztuki Wrocław, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego






Nowości wydawnicze

Wokół Karkonoszy i Gór Izerskich. Sztuka baroku na śląsko-czesko-łużyckim pograniczu

Wokół Karkonoszy i Gór Izerskich. Sztuka baroku na śląsko-czesko-łużyckim pograniczu

Wokół Karkonoszy i Gór Izerskich. Sztuka baroku na śląsko-czesko-łużyckim pograniczu,

red. Andrzej Kozieł

Jelenia Góra 2012
233 strony
195 kolorowych i czarnobiałych ilustracji
ISBN 978-83-89480-31-6




INFORMACJE O PUBLIKACJI

Rejon styku historycznych krain Śląska, Czech i Górnych Łużyc to bez wątpienia obszar o unikatowym krajobrazie kulturowym. Mimo naturalnych granic w postaci Karkonoszy i Gór Izerskich oraz rzeki Kwisy sztuka tego obszaru jak nigdzie indziej w Środkowej Europie ukształtowała się na bazie intensywnej wymiany artystycznej pomiędzy sąsiadującymi ze sobą krainami. Szczególną rolę na tym kontekście zajmuje epoka baroku – okres gospodarczej prosperity tego regionu oraz dynamicznego rozwoju sztuk pięknych i rzemiosła artystycznego, zwłaszcza produkcji i dekoracji szkła. To właśnie w tym czasie na śląsko-czesko-łużyckim pograniczu pracowali najlepsi architekci, malarze i rzeźbiarze z wiodących ośrodków artystycznych Śląska, Czech i Saksonii. Wtórowali im znakomici artyści i rzemieślnicy z miejscowych ośrodków Kotlin Jeleniogórskiej i Kamiennogórskiej, przygranicznych terenów Wschodnich i Północnych Czech, czy też z obszaru Łużyc dookoła Zgorzelca oraz Żytawy. Ich wybitne artystyczne realizacje często do dzisiaj decydują o kulturowym obliczu tego regionu.

Książka Wokół Karkonoszy i Gór Izerskich. Sztuka baroku na śląsko-czesko-łużyckim pograniczu jest pierwszą naukową publikacją, której celem jest próba uchwycenia i opisania lokalnej specyfiki śląsko-czesko-łużyckiego obszaru kulturowego w dobie baroku. Na niniejszy tom składa się bowiem aż osiemnaście obszernych artykułów pióra historyków sztuki, historyków, muzealników i konserwatorów w Polski, Czech i Niemiec, które poświęcone są rozmaitymi przejawom działalności artystów i rzemieślników na przygranicznych obszarach Śląska, Czech i Łużyc począwszy od zakończenia wojny trzydziestoletniej (1648), aż po koniec XVIII wieku. W zebranych w książce artykułach zaprezentowane zostały barokowe dzieła architektury z tego terenu: parafialne i pielgrzymkowe świątynie (Jan Wrabec) oraz świeckie rezydencje budowane dla rodów Schaffgotschów (Artur Kwaśniewski) i Gallasów (Martin Krummholz), a także tak wyjątkowe realizacje, jak kaplica na Śnieżce (Bogusław Czechowicz) czy pałac w Radomierzycach (Michał A. Pieczka). Obecne są także omówienia różnorodnej działalności rzeźbiarzy: od prac wędrownych włoskich sztukatorów, jak Giovanni Domenico Rossi (Mariusz Smoliński), poprzez znakomite prospekty organowe w Jeleniej Górze i Görlitz (Maciej Broniewski), aż po dzieła miejscowych mistrzów cechowych, jak Joseph Anton Bechert (Jakub Jagiełło, Paweł Migasiewicz). Stosunkowo najwięcej artykułów dotyczy zagadnień związanych z malarstwem, jak działalność mistrzów cechowych w Jeleniej Górze (Andrzej Kozieł) oraz malarskiej rodziny Lorenzów w Kowarach (Dorota Burdach) czy też poszczególne realizacje malarskie, jak dekoracja freskowa kościoła Łaski w Jeleniej Górze (Danuta-Maria Chałat) czy cykl portretów Piastów śląskich w dawnym klasztorze Cystersów w Krzeszowie (Beata Sebzda, Emilia Kłoda). Nie brakuje także rozważań poświęconych kościelnym mecenasom sztuki na tym terenie, którymi byli jeleniogórscy jezuici (Dariusz Galewski), krzeszowski opat Dominikus Geyer (Arkadiusz Muła) a także religijne bractwa doby kontrreformacji (Zuzanna Mikołajek). Całość tomu zamykają artykuły, które prezentują artystów i rzemieślników trudniących się produkcją szkła i jego zdobnictwem w XVII i XVIII wieku i to nie tylko na terenie Śląska (Elżbieta Gajewska-Prorok, Aleksandra J. Kasprzak, Rainer Sachs), lecz także czynnych – jak ród Preisslerów – po czeskiej stronie Sudetów (Monika Żernik).

Taka kolejność artykułów w tomie nie jest przypadkowa. Teksty dotyczące szklarstwa zostały umieszczone w końcowej części po to, by ustąpić miejsca prezentacjom dzieł architektury, rzeźby i malarstwa na śląsko-czesko-łużyckim pograniczu. O ile bowiem piśmiennictwo na temat produkcji i dekoracji szkła na tym terenie ma już długą i ugruntowaną tradycję, o tyle badania architektury, rzeźby i malarstwa są dopiero – poza nielicznymi wyjątkami – w początkowej fazie. Mimo tego przynoszą już teraz w wielu miejscach na tyle rewelacyjne rezultaty, które prezentujemy w książce, że każą zmienić dotychczasowe widzenie kulturowego pejzażu wokół Karkonoszy i Gór Izerskich. Region, który dotąd postrzegany był jako zagłębie szklarstwa, dzisiaj można śmiało uznać za wiele bogatszą artystycznie krainę, w której w epoce baroku działało także prężne środowisko architektów, rzeźbiarzy i malarzy często z powodzeniem konkurujących z twórcami przybyłymi na ten teren z renomowanych ośrodków artystycznych.

 

spis treści

Spis treści

Przedmowa (Gabriela Zawiła)
Vorrede (Gabriela Zawiła)

Wstęp (Andrzej Kozieł)
Einführung (Andrzej Kozieł)

Jan Wrabec
Kościoły barokowe na Pogórzu Izerskim pomiędzy dominium Schaffgotschów i Gallasów, Krzeszowem i Lubomierzem
Barockkirchen im Isergebirgsvorland zwischen dem Dominium von Schaffgotsch und Gallas, zwischen Grüssau und Liebenthal (Zusammenfassung)

Artur Kwaśniewski
Nie-barokowa rezydencja w okresie baroku – abnegacja czy demonstracja? Casus podkarkonoskich siedzib rodu Schaffgotschów w XVII–XVIII wieku
Eine nicht-barocke Residenz in der Zeit der Barock – Verwahrlosung oder Demonstration? Beispiel: Riesengebirgssitze der Familie Schaffgotsch im 17.-18. Jahrhundert (Zusammenfassung)

Bogusław Czechowicz
Kaplica na Śnieżce jako akt chrystianizacji Sudetów. Nowe spojrzenie na symbolikę najwyżej położonej świątyni ziem Korony Czeskiej
Die Kapelle auf der Schneekoppe als ein Akt der Christianisierung der Sudeten. Ein neuer Blick auf die Symbolik der höchstgelegenen Tempels der Böhmischen Krone (Zusammenfassung)

Martin Krummholz
Seiner Zeith haben Sr: Excell in Englandt aufn Landt in einem Hauss gewohnet“. Gallasové a Slezsko. Interregionální souvislosti architektury počátku 18. století
Ongiś Jego Ekscelencja mieszkał w Anglii na wsi, w pewnym domu”. Rodzina Gallasów a Śląsk. Międzyregionalne związki architektury początku XVIII wieku (streszczenie)
Seiner Zeith haben Sr: Excell in Englandt aufn Landt in einem Hauss gewohnet“. Die Familie Gallas und Schlesien. Interegionale Beziehungen der Architektur des Anfangs des 18. Jh. (Zusammenfassung)

Michał A. Pieczka
Założenie pałacowo-ogrodowe w Radomierzycach jako przykład późnobarokowej architektury nawodnej z pogranicza śląsko-łużyckiego
Die Schloss- und Parkanlage in Radmeritz als Beispiel für die Architektur am Wasser im schlesisch-lausitzischen Grenzgebiet (Zusammenfassung)

Mariusz Smoliński
Giovanni Domenico Rossi – der Stuckateur aus dem Intelvi-Tal und seine Tätigkeit in Böhmen, Schlesien und West-Deutschland in der 2. Hälfte des 17. Jahrhunderts
Giovanni Domenico Rossi – sztukator z Doliny Intelvi i jego działalność w Czechach, na Śląsku i w zachodnich Niemczech w 2 poł. XVII w. (streszczenie)

Maciej Broniewski
Gdzie północ południe spotyka, czyli barokowe prospekty organowe na pograniczu śląsko-łużyckim
Wo der Norden mit dem Süden aufeinandertreffen, oder: Barocke Orgelprospekte im schlesisch-lausitzischen Grenzgebiet (Zusammenfassung)

Jakub Jagiełło, Paweł Migasiewicz
Dzieła jeleniogórskiego rzeźbiarza Josepha Antona Becherta
Die Werke des Hirschberger Bildhauer Joseph Anton Bechert (Zusammenfassung)

Andrzej Kozieł
Czy w Jeleniej Górze w epoce baroku istniało środowisko malarzy?
Gab es in der Zeit des Barocks ein Kunstmalermilieu in Hirschberg? (Zusammenfassung)

Dariusz Galewski
Jezuici w pejzażu kulturowym i artystycznym Jeleniej Góry (1629–1776)
Die Jesuiten in der kulturellen und künstlerischen Landschaft Hirschbergs (1629–1776) (Zusammenfassung)

Danuta-Maria Chałat
Malowidła sklepienne kościoła Łaski w Jeleniej Górze – katolicka sztuka w służbie protestantów
Die Gewölbemalerei der Gnadenkirche in Hirschberg – die katholische Kunst im Dienst der Protestanten (Zusammenfassung)

Arkadiusz Muła
Krzeszowski opat Dominicus Geyer i malarze (1696–1726)
Der Grüssauer Abt Dominicus Geyer und die Kunstmaler (1696–1726) (Zusammenfassung)

Beata Sebzda, Emilia Kłoda
Barokowy cykl portretów Piastów śląskich z dawnego klasztoru Cystersów w Krzeszowie
Der Zyklus der Barockportraits der schlesischen Piasten aus dem ehemaligen Zisterzienserkloster in Grüssau (Zusammenfassung)

Dorota Burdach
Malarska rodzina Lorenzów i ich dzieła w Kowarach
Die Malerfamilie Lorenz und ihre Werke in Schmiedeberg (Zusammenfassung)

Zuzanna Mikołajek
Artystyczne przejawy działalności bractw katolickich na pograniczu śląsko-czesko-łużyckim w czasach baroku
Künstlerische Anzeichen der Tätigkeit der katholischen Bruderschaften im schlesisch-böhmisch-lausitzischen Grenzgebiet in der Barock (Zusammenfassung)

Elżbieta Gajewska-Prorok, Aleksandra J. Kasprzak
Szklarstwo na Śląsku w 2 połowie XVII i 1 połowie XVIII wieku. Mocodawcy, hutnicy i zdobnicy szkła
Die Glasherstellung in Schlesien in der 2. Hälfte des 17. und der 1. Hälfte des 18. Jh. Die Förderer, die Glasbläser und die Glasveredler (Zusammenfassung)

Rainer Sachs
Die Glasmaler Schlesiens vom 16. bis 18. Jahrhundert in Schlesien
Malarze szkła od XVI do XVIII w. na Śląsku (streszczenie)

Monika Żernik
Preisslerowie – barokowi malarze szkła i porcelany i ich związki z czeskimi oraz śląskimi mecenasami
Die Preisslers – Glas- und Porzellanmaler der Barock und ihre Verbindungen mit den böhmischen und schlesischen Mäzenen (Zusammenfassung)