Kino Rialto w Katowicach, jest jednym z niewielu przedwojennych kin na Śląsku, które przetrwało i funkcjonuje po dzień dzisiejszy, pomimo burzliwej historii regionu, dwóch wojen światowych, zmiany przynależności państwowej, polityki komunistycznego rządu, przemiany ustrojowej (transformacji) czy wreszcie konkurencji multipleksów. Przez 102 lata działalności, kino nie tylko wielokrotnie zmieniało dzierżawców, właścicieli, nazwy - zmieniała się także fasada i wnętrze kina. Zbudowany w 1912 roku obiekt, z klasyczną fasadą z lekkim prześwitem w dolnej kondygnacji oraz zaokrąglonymi bokami, uchodził za jeden z ciekawszych przykładów wczesnego modernizmu w regionie. Gruntowna przebudowa w 1959 roku całkowicie zmieniła wygląd kina - front budynku obłożono marblitem, zakrywając dotychczasową dekorację fasady, nad wejściem zainstalowano dużych rozmiarów neon świetlny. W 2005 roku, zaniedbany i podupadający budynek kina doczekał się ostatniej, miejmy nadzieje, przebudowy - powrócono do pierwotnej, klasycystycznej formy obiektu. Niniejsza praca licencjacka dąży do stworzenia wyczerpującego i kompleksowego opracowania dziejów budowy i licznych modernizacji katowickiego kina, także z uwzględnieniem niektórych zjawisk o charakterze społecznym, historycznym i kulturowym.

Praca o temacie „Przerwana tradycja narodowa w architekturze Macedonii, Serbii i Rumunii. Wybrane przykłady ostatniego ćwierćwiecza.” ma na celu ukazanie przemian, jakie nastąpiły w ostatnim ćwierćwieczu w omawianych krajach w przestrzeni miejskiej. Autor ujawnia silne związki strategii architektonicznych oraz urbanistyki z historią i polityką. Przeprowadzona analiza dotycząca architektury narodowej ukazuje dążenia państwowe przede wszystkim do tworzenia budowli-pomników. Obszar badań ograniczono do trzech krajów bałkańskich o względnie młodej historii, które w ostatnich latach poświęciły sporą część budżetu na przeprowadzenie zmian w przestrzeni miejskiej. Ogromny udział w projektowaniu ma kreacja tradycji od nowa oraz posiłkowanie się legendami i mitami założycielskimi. Praca pokazuje połączenie na linii: polityka – wygląd tkanki miejskiej. Jest to zjawisko obecne w każdym państwie, jednak nie wszędzie obecnie na tak ogromną skalę czy tak wyraźnie zauważalne. Pokaz siły to podstawowa zasada w architekturze monumentalnej i urbanistyce. Realizacje architektoniczne i urbanistyczne stają się językiem czy szerzej: wypowiedziami ideologii i polityki. Legalizacja władzy, potęga narodu - wszystko to wpływa na wygląd miast. W obecnych czasach tematyka rekonstrukcji czy modernizacji to również ważny aspekt polityczny, nie tylko estetyczny. Nawet problematyka narodowościowa łączy się z planowaniem urbanistycznym. Nie bez znaczenia pozostaje badany obszar, obserwacje autora odnoszą się do stosunkowo młodych demokratycznych państw istniejących dzięki upadkowi reżimu komunistycznego w Europie Wschodniej. W ich przypadku ważny jest dysonans między odrodzeniem zakazanej wizji narodowej po okresie podlegania komunistycznym władzom i coraz powszechniejszym kosmopolityzmem. Wiadome natomiast jest, że kraje po latach problematycznych rządów zdobyły swoje symboliczne, narodowe wizytówki w postaci logotypów architektonicznych. Zagadnienia pracy sprowadzają się do haseł kluczowych, powiązanych z polityką historyczną, tożsamością narodową, symboliką czy odtwarzaniem historycznym.

Dominik Lejman łączy w swoich realizacjach, wydawać by się mogło, opozycje nie do pogodzenia. Jak nikt inny przed nim, łączy galeryjny white cube z kinematograficznym black boxem. Łączy także takie opozycje jak przestrzeń i czas, to co publiczne z tym co prywatne, sacrum z profanum, to co na wskroś haptyczne, z tym co jest na wskroś wizualne. Rejestruje obraz człowieka w różnych momentach jego aktywności, nawiązuje do ludzkich potrzeb i lęków, mówi o „ekstremalnej samotności”. Ukazuje coraz bardziej zatomizowane ludzkie relacje, a jednocześnie potrzebę przynależności do grupy. Pokazuje, jak funkcjonujemy w czasie pracy, a jak w czasie wolnym. Zwraca uwagę na to, jak nieświadomie egzystujemy podczas, gdy oddziałuje na nas przemoc symboliczna. Jego wypowiedzi to także głos twórcy świadomego zmian, które zaistniały pod wpływem rozwoju rozmaitych technologii. W swoje pracy dyplomowej pragnęłam wykazać, że na przekór większości recenzetów i krytyków, zamiarem Dominika Lejmana jest skupienie się nie na formie, ale na treści prezentowanych prac. Co prawda takie stwierdzenie w przypadku artysty, który funkcjonuje w obrębie sztuki wideo wydaje się co najmniej zwodnicze, ale Dominik Lejman przekonuje, że jest to mozliwe. Praca składa się z dwóch części, pierwszej zatytułowanej przestrzeń oraz drugiej pod tytułem czas. Podział uzasadniony, ponieważ większość prac Lejmana zbudowana jest na zasadzie nakładania i przenikania czasoprzestrzeni. Lejman odwołuje się do problemu czasu, czasowości właśnie poprzez działania i interwencje w przestrzeni. W obrazach Lejmana da się także zauważyć odmitologizowaniem roli artysty-demiurga. Następuje tu radykalne przeobrażenie roli artysty, który, zamiast kreowania, wyrażania i komunikowania treści i znaczeń, ma w dzisiejszych czasach za zadanie projektować konteksty, w których odbiorca będzie mógł konstruować swa przeżycia, ich odniesienia oraz znaczenia. W takiej sytuacji dzieło sztuki powstaje w drugiej kolejności – jako wytwór odbiorcy, który został przez niego stworzony w kontekście dostarczanym przez twórcę. Idea autora jest zastępowana przez ideę rozproszonego autorstwa – wspólny cel tak zwanych odbiorców i tak zwanych artystów. W tym przypadku twórca rezygnuje z części swoich prerogatyw dzieląc się przywilejem (oraz trudem) kreacji z odbiorcą. Odbiorca w tym układzie zostaje zmuszony do porzucenia bezpiecznego komfortu kontemplacji zastanego dzieła i do podjęcia odpowiedzialności za jego zaistnienie. Zaskoczony widz nigdy do końca nie będzie mógł panować nad sytuacją wewnątrzobrazową. Struktura formalna tych projekcji jest złożona: z jednej strony – otwarta na obecność widza, z drugiej – odbierająca mu prawo do jej świadomego współkształtowania. Procesy percepcji u widzów mogą przebiegać w sposób bardzo odmienny, co sprawia, że ich rezultaty są zróżnicowane, a także w znacznym stopniu nieprzewidywalne . Również proporcje wyznaczane przez zaangażowanie obu

Praca poświęcona jest dziejom kultury sportowej na terenach Dolnego Śląska przed rokiem 1939. Stanowi ponadto zbiór i analizę, pod względem historyczno artystycznym, przykładów architektury sportowej na tym terenie. Eksponuje specyfikę zagadnienia oraz przedstawia mnogość problemów oddziałujących na kulturę sportową regionu, które znajdowały swoje odzwierciedlenie w realizowanych budowlach sportowych. Tekst przedstawia obiekty sportowe w podziale typologicznym, które oddają zróżnicowanie tego typu budownictwa na terenie ówczesnego Dolnego Śląska.

Niniejsza praca magisterska traktuje o recepcji kształtu i rozplanowania starożytnego domu rzymskiego, a przede wszystkim jego przestrzeni atrialnej w twórczości teoretycznej oraz praktycznej Leona Battisty Albertiego oraz jego ideologicznych i warsztatowych naśladowców. Głównym celem pracy było określenie analogii między architekturą mieszkalną starożytnego Rzymu i architekturą rezydencjonalną renesansowych Włoszech, ze szczególnym uwzględnieniem dokonań Albertiego. Dzięki dokładnej analizie traktatu Witruwiusza, dysertacji Albertiego oraz innych twórców nowożytnych udało się nakreślić interesującą linię rozwoju architektury mieszkalnej mającą swój początek w okresie etruskim. Poszczególne rozdziały odnoszące się do starożytnego atrium, warunkującego całą przestrzeń domu rzymskiego, twórczości Albertiego, recepcji traktatu Witruwiusza przez włoskich humanistów oraz architektów okresu renesansu pomogły udowodnić słuszność tez zaproponowanych we wstępie przez autorkę.

Zainteresowanie kulturą Egiptu istotnie wpływało na sztukę europejską już od czasów starożytnych. Na terenie Polski natomiast recepcja motywów staroegipskich zaznaczyła się w ograniczonym stopniu, przede wszystkim od końca XVIII do połowy XX wieku. Praca poświęcona została prześledzeniu etapów tej recepcji i ich charakterystyce, co umożliwiła analiza poszczególnych obiektów egiptyzujących powstałych w ramach polskiej kultury artystycznej. Celem pracy jest próba wyodrębnienia zmian, jakie zachodziły w ramach tego zjawiska oraz próba kompleksowego podjęcia tematu poprzez zbadanie przyczyn, efektów i stopnia zainteresowania kulturą staroegipską w sztuce polskiej w podanym zakresie czasowym. Rozdział wprowadzający zarysowuje etapy recepcji sztuki staroegipskiej w Zachodniej Europie. Cztery główne rozdziały pracy poświęcone są sztuce egiptyzującej na terenie Polski w podziale tematycznym oraz w dalszej kolejności chronologicznym. Poszczególne obiekty, będące zarówno istniejącymi zabytkami, jak i projektami, podzielone zostały ze względu na obszar i kontekst ich występowania. W pierwszym z głównych rozdziałów omówione zostały obiekty występujące w założeniach pałacowo-ogrodowych, w dalszych kolejno: egiptyzujące obiekty w sztuce pomnikowej, funeralnej i miejskiej. We wszystkich tych przestrzeniach semantycznych kopiowano i adaptowano pojedyncze motywy staroegipskie a także łączono je w kompilacje mające wywoływać wrażenie starożytnych. Egipska ikonografia z biegiem czasu straciła swoją komunikatywność i pierwotną wieloznaczność semantyczną, będąc efektem błędnych interpretacji, nieporozumień oraz efektem inwencji wyobraźni. Jej adaptacja w sztuce polskiej stanowiła dalekie echo egiptomanii europejskiej, brak jest tu bowiem wyraźnej linii rozwojowej zjawiska, które można by nazwać nurtem egiptyzującym. Motywy inspirowane Egiptem to jedynie sporadycznie występujące akcenty, które wpisywały się w modę na orientalizmy i fascynację egzotycznymi krajami. O ich wyborze decydowały najczęściej: indywidualna inicjatywa i chęć podkreślenia kosmopolityczności fundatora, poszukiwania nowych wzorów przez architektów a także utrwalone w tradycji ikonograficznej archetypy. Obiekty inspirowane sztuką staroegipską na terenie Polski cechują się, z uwagi na małą skalę występowania zjawiska, zróżnicowanym poziomem artystycznym a wiele obiektów pozostało w fazie projektowej i nie zostało zrealizowanych. Praca zwiera omówienie kilkunastu obiektów, które do tej pory nie zostały zauważone i opracowane w tym kontekście oraz stanowi syntezę i uzupełnienie wyników istniejących do tej pory, skromnych badań na temat recepcji sztuki egipskiej w Polsce.

Celem pracy magisterskiej było wykazanie podobieństw w portretowaniu chrześcijańskich świętych postaci do bóstw znanych ze starożytności. Praca podejmuje temat starożytnych pierwowzorów chrześcijańskiego Boga Ojca, Madonny lactans oraz Chrystusa-Słońca. Zostały wybrane trzy przykłady prezentujące Zeusa, Izydę oraz Heliosa, a następnie przeanalizowane pod kątem religijnym, kulturowym i geograficznym. Następnie wybrano przykłady katolickiego dorobku artystycznego od III do XX wieku naszej ery prezentujące te same motywy. Dzieła te zostały zinterpretowane na tle sztuki starożytnej oraz na tle epoki, z której pochodzą.

Modernizm, jako ostatnia usankcjonowana epoka, jest ważnym punktem odniesienia w dzisiejszej debacie dotyczącej genezy nowoczesności. Zdaje się nie być jednak zamkniętym rozdziałem, zakończonym projektem, lecz przedmiotem nieustających dyskusji, których wzmożoną ilość możemy zaobserwować szczególnie po 2000 roku. Celem niniejszej pracy jest prześledzenie fragmentu najnowszego dyskurs naukowego dotyczącego sztuki modernistycznej oraz zjawiska recyklingu jej elementów w twórczości młodych polskich artystów.

Tematem pracy jest reklama w twórczości Andrzeja Pągowskiego. Choć pozornie zagadnienie to wydaje się nie mieć zbyt wiele wspólnego z kulturą i sztuką, to w chwili zagłębienia się nieco w problem zdefiniowania reklamy i próbie sprecyzowania jej historii, może pojawić się wiele pytań i wątpliwości. Biorąc pod uwagę fakt, że dzieje się to w oparciu o twórczość artysty znanego przede wszystkim z projektowania plakatów, czyni to sprawę jeszcze ciekawszą. We współczesnym świecie żyjemy w kulturze skupionej na słowie i abstrakcyjnym znaku. Może się więc okazać, że reklama i plakat to zjawiska, żyjące ze sobą w pewnym nierozerwalnym związku. Jedno nie zaistniałoby bez drugiego. Wykorzystują wzajemnie siebie dla własnych potrzeb. Plakat staje się pewnego rodzaju obrazem-znakiem, a reklama czymś na kształt komunikatu-znaku. W obu przypadkach sprawa dotyczy wyłącznie znaku, który i tak w ostateczności dociera do odbiorcy. Zarówno plakat jak i reklama dokonują pewnej jego dekonstrukcji. Każdy z tych komunikatów w pierwszej fazie odbierany jest bardziej przez zmysły i emocje, aniżeli poprzez intelekt. Wszystkie użyte znaki, symbole, alegorie i obrazy zostają pozbawione swoich pierwotnych znaczeń. To pewnego rodzaju wyrzucenie tych obiektów z ich pól semantycznych i zestawienie z zupełnie innymi skojarzeniami. To korespondowanie z dziełami sztuki, wydarzeniami, tematami, a przede wszystkim z treścią. Dochodzi wtedy to ukazania się nowych motywów, wieloznaczności i niespodziewanych rozwiązań. W rozdziale pierwszym mowa jest o Andrzeju Pągowskim, który jako spadkobierca tradycji polskiego plakatu artystycznego, kontynuuje swoją artystyczną drogę w oparciu o nowe technologie. Uczeń Waldemara Świerzego, bezustannie poszukujący nowych rozwiązań plastycznych, świetnie odnalazł się na rynku reklamy. Dzięki temu, że przeszedł do niej jako znany artysta grafik, wciąż pozostaje projektantem z pewną wolnością twórczą. Autor ponad 1000 plakatów wydanych drukiem od 1977 roku, nie porzuca rysunku odręcznego i grafiki warsztatowej. Wciąż kreuje plakaty filmowe, przy czym zajmuje się sze¬roko poj-mowaną działalnością reklamową. Jest to zatem pewne wskazanie na artystyczną drogę Andrzeja Pągowskiego i udowodnienie, że jego projekty od początku były pracami o charakterze promocyjnym. To próba ukazania twórcy, który na polu dwóch ustrojów politycznych nie zaprzestał pracy z reklamą. Zmiany dotyczą jedynie sposobu realizacji i wykorzystywania nowych technologii przy wykonywaniu plakatów. Być może to dowód na to, że zarówno plakat jak i reklama zewnętrzna, to wciąż to samo. Zmienia się jedynie forma, a treść, wykorzystywane mechanizmy i środki wciąż pozostają te same. Pewnego rodzaju potwierdzeniem myśli zawartej w pierwszym rozdziale zdaje się być rozdział drugi. Pojawia się tam omówienie twórczości artysty poprzez ukazanie wybranych dzieł w oparciu o kryteria, jakie musi spełniać zarówno plakat jak i reklama, by zostać nimi nazwane. Jest to swego rodzaju próba wskazania cech

Praca dotyczy relacji artystycznych Anglii i terenów Śląska w drugiej połowie XVIII wieku oraz na początku wieku XIX. Zostały one scharakteryzowane na podstawie kilku przykładów dzieł architektury rezydencjonalnej oraz sakralnej. Opisano przyczyny fascynacji architekturą angielską na terenie Śląska, a także drogi transferu motywów, idei i form architektonicznych. Ta importowana z Wysp Brytyjskich stylistyka została opisana jako przejaw wyrafinowanego, nietuzinkowego, nowoczensego gustu. Przejawiała się ona w twórczości kilku scharakteryzowanych w pracy architektów, fundatorów i filozofów, przy czym jednym z głównych motywów, decydujących o "angielskości" wielu realizacji, uznano serlianę. Z pewnością temat wymaga dalszych badań.

Tematem pracy jest analiza steli z domowej kapliczki, z reliefem przedstawiającym, Amenhotepa IV i Nefertiti z Muzeum Egipskiego w Berlinie, jako przykładu tak zwanej maniery amarneńskiej. Stela stanowi bardzo dobry przykład zmian religijno-obyczajowych w ówczesnym Egipcie, czego wyrazem jest wprowadzenie nowej maniery artystycznej. Zakres pracy obejmuje okres panowania Amenhotepa IV z XVIII dynastii, przypadający na drugą połowę wieku XIV p.n.e. Celem pracy jest uporządkowanie wiedzy i dotychczasowego stanu badań na temat okresu amarneńskiego. Twórczość artystyczna tego charakterystycznego okresu w dziejach starożytnego Egiptu, jest jednym z najbardziej interesujących, nieco kontrowersyjnych zagadnień badawczych w obrębie sztuki starożytnego Egiptu. Historia badań naukowych nad tym okresem rozpoczyna się w połowie XIX wieku, kiedy teren dawnej stolicy Amenhotepa IV, położonej w pobliżu obecnej wioski Tell el-Amarna stał się celem badań ekspedycji archeologicznych. Uczeni poznawali badany okres przede wszystkim przez liczne i różnorodne dzieła sztuki, ale także też przez zachowane dokumenty pisane, teksty religijne, administracyjne czy dyplomatyczne.

Zostały podjęte badania grupy zamków polskich, których celem była analiza sytuacji dzieł architektury obronnej w kontekście prac budowlano-konserwatorskich jakie miały w nich miejsce po 1945 roku. Omawiane w pracy zamki są świadectwem wielowiekowej historii, a ich byt obejmuje setki lat funkcjonowania - w tym liczne przebudowy dokonane w całej gamie stylowej od gotyku przez renesans, barok po style historyczne w XIX wieku.