Tematem mojej pracy jest małżeństwo w perspektywie międzypokoleniowej. Małżeństwo to związek dwóch osób, który na przestrzeni wieków w różnoraki sposób zmieniał swoje formy. Zjawisko to stanowi ciekawy problem badawczy, choćby w kontekście współczesnego małżeństwa, które w obecnych czasach ewoluuje. Należy podkreślić, iż w ujęciu dynamicznym rozwoju rodziny, wskazuje się na przechodzenie od „epoki klanów, rodów” poprzez „epokę rodziny” do „epoki indywidualizmu”. Współcześnie, instytucja małżeństwa ulega licznym przeobrażeniom na skutek czynników społecznych, ekonomicznych i kulturowych. Następuje obniżenie się wskaźnika zawierania małżeństw, spadek dzietności, wzrasta liczba rozwodów, pojawiają się różne alternatywne formy, które wypierają stare - przez niektórych uznawane za przeżytek . Wiele form rodzinnych ulega licznym przemianom, tworząc nowe struktury, niegdyś nieaprobowane społecznie. Owymi strukturami są małżeństwa, w których związek partnerski oficjalnie tworzą nie tylko mężczyzna i kobieta. W ujęciu tradycyjnym małżeństwo jest specyficznym związkiem kobiety z mężczyzną dającym początek rodzinie. Jest również, co podkreślają socjologowie, bardzo ważnym wzorcem społecznym, stanowiącym punkt odniesienia dla nowo powstających alternatywnych form życia małżeńsko-rodzinnego. Przedmiotem moich badań jest status małżeństwa w transmisji międzypokoleniowej w rodzinie. Na użytek własnego projektu badawczego określiłam trzy cele: poznawczy, teoretyczny oraz praktyczny. Celem poznawczym jest określenie predykatorów wyznaczających zakres statusu małżeństwa. Teoretycznym- określenie specyfiki małżeństwa uobecniającej się w międzypokoleniowej transmisji w rodzinie. Natomiast celem praktycznym jest modyfikacja treści kształcenia z przedmiotu Przygotowanie do życia w rodzinie w zakresie wartości małżeństwa. W mojej pracy opisałam: przeobrażenia związku małżeńskiego, status formalno - prawny małżeństwa, wskazując przy tym na funkcje współczesnego małżeństwa oraz uwarunkowania trwałości małżeństwa. Podjęłam zagadnienia w obszarze ról rodzicielskich, funkcji rodziny współczesnej i socjalizacji w środowisku rodzinnym w kontekście międzypokoleniowej transmisji. W ostatniej części odpowiedziałam na postawiony w niniejszej pracy problem badawczy, który dotyczył statusu małżeństwa w międzypokoleniowej transmisji w rodzinie. Przemiany zachodzące w kulturze zachodniej wymuszają zmiany w funkcjonowaniu rodziny i małżeństwa. Na nowo określają zadania poszczególnych członków, formułując nowe wzajemne oczekiwania i oddziaływania. Doszło nie tylko do zakwestionowania sensu istnienia jednego modelu rodziny, ale także dania jednostkom możliwości wyboru takiej drogi życia, która nie łączy się z rodziną jako pewnym wzorcem. W obecnych czasach dochodzi do zaniku rodziny wielopokoleniowej, następuje stopniowe osłabienie więzi miedzy pokoleniami. Trudno jest wskazać możliwości, które miałyby ten proces powstrzymać - pomimo że większość badanych uznaje w

Pierwszy rozdział dotyczy specyfiki rodziny współczesnej. Przedstawiam w nim cechy rodziny, wskazujące na podstawowe środowisko opiekuńczo - wychowawcze, dokonuję prezentacji modeli funkcjonowania rodziny współczesnej oraz dokonuję analizy zagrożeń funkcjonowania rodziny współczesnej w kontekście socjalizacji dziecka. Rozdział drugi opisuje dziecko osierocone w placówce socjalizacyjnej. Opisuję w nim psychospołeczne konsekwencje dziecięcego osierocenia, przedstawiam sylwetkę wychowanka placówki socjalizacyjnej, a także dokonuję analizy funkcjonowania placówki socjalizacyjnej w kontekście kompensacji potrzeb dziecka osieroconego.

Preferencje żywieniowe współczesnych dzieci są bardzo intrygującą tematyką. W mojej pracy poruszyłam temat otyłości, a także konsekwencji, które się z nią wiążą, czyli chorób serca lub cukrzycy. Opisałam rozwój fizyczny dzieci, przede wszystkim to, jakie zmiany zachodzą w dziecku w poszczególnych etapach życia, np. zmiany w proporcjach ciała. Wymieniłam i opisałam rozwój podstawowych procesów poznawczych, czyli odbierania wrażeń słuchowych i wzrokowych, rozwój uwagi, która winna być aktywizowana poprzez wiadomości oraz doświadczenia, które dziecko zna, pamięci, mowy, która pełni bardzo istotną funkcję, a także myślenia, które ma ogromne znaczenie dla rozwoju mowy dziecka oraz jego umiejętności. Bardzo ważne są również emocje w życiu dziecka, które poznają w kontaktach z innymi ludźmi. Dziecko nie powinno tłumić swoich emocji, lecz okazywać jawnie swoje uczucia i otrzymywać wsparcie ze strony rodziców. Kolejną kwestią poruszoną przeze mnie są kompetencje społeczne. Dużą rolę odgrywają kompetencje komunikacyjne, które są niezbędne do działań społecznych. Kolejnymi ważnymi zagadnieniami są środowisko rodzinne oraz szkolne. Rodzina pomaga dziecku w nabyciu równowagi czy też ufności. Dziecko musi czuć się kochane, a co za tym idzie, musi wiedzieć, że rodzice mają w stosunku do niego określone wymagania. Jeśli chodzi o środowisko szkolne, to dziecko musi czuć się akceptowane i lubiane przez rówieśników. Natomiast nauczyciel powinien być przyjacielski, miły, sprawiedliwy, a przede wszystkim konsekwentny. Kolejny rozdział odnosi się do zdrowia dziecka, nawyków żywieniowych i zasady zdrowego odżywiania się dziecka, a także szkolną edukację prozdrowotną. Zdrowie zależy przede wszystkim od stylu życia, jaki prowadzimy, a także środowiskiem, w którym żyjemy. Jeśli chodzi o nawyki żywieniowe, to prawidłowe żywienie jest podstawą prawidłowego rozwoju. Od najmłodszych lat powinno kształtować się zdrowe odżywianie, aktywność fizyczną czy też utrzymywanie higieny osobistej. Następny rozdział poświęcony jest metodologicznym podstawom badań własnych, w którym został określony przedmiot, a także problematyka badań własnych. Zostały wyznaczone zmienne badawcze i ich wskaźniki, a także opisane metody, techniki i narzędzia badawcze oraz została scharakteryzowana populacja badawcza. W ostatnim rozdziale zostały zawarte wyniki badań, które odnoszą się do preferencji żywieniowych uczniów szkoły podstawowej. Zostały także sformułowane wnioski, dzięki zebranemu materiałowi empirycznemu.

Tytuł niniejszej pracy to: Socjalizacja chłopca do roli mężczyzny w rodzinie samotnej matki. Praca składa się z trzech części: dwóch rozdziałów teoretycznych, części metodologicznej oraz części empirycznej. Rozdziały teoretyczne przedstawiają istotę rodziny współczesnej, samotne macierzyństwo i wizerunek mężczyzny w społeczno-kulturowych uwarunkowaniach. W części metodologicznej przedstawiona jest problematyka i cele badań, pytanie badawcze,obszary eksploracji, zastosowane metody oraz charakterystyka badanych osób i przebieg badań. Część empiryczna opiera się na ukazaniu wyników badań własnych oraz ich analizie. Przedmiotem niniejszej pracy jest proces socjalizacji chłopca do roli mężczyzny w rodzinie samotnej matki. Celem niniejszej pracy dyplomowej jest ukazanie specyfiki socjalizacji chłopca do roli mężczyzny w rodzinie samotnej matki, wykazanie zakresów socjalizacji chłopca do roli mężczyzny ograniczonych przez brak ojca oraz określenie koniecznego wsparcia rodzinie samotnej matki w kontekście efektywnej socjalizacji chłopca do roli mężczyzny. W niniejszej pracy wykorzystano badania o charakterze jakościowym. Zgodnie z tym podejściem została wykorzystana metoda wywiadu pogłębionego. Ze względu na przedmiot badań konieczne było poddanie eksploracji następujących zagadnień: dynamika funkcjonowania badanych rodzin w sytuacji braku ojca, specyfika więzi badanych chłopców z ich ojcami,priorytety socjalizacyjne badanych matek i ich synów, socjalizacja chłopca do roli mężczyzny. Przeprowadzenie badań i ich analiza pokazują, że charakter socjalizacji chłopca do roli mężczyzny był zaburzony. Badani zgodnie odpowiedzieli, że gdyby ojciec był obecny w ich życiu to socjalizacja miała by zupełnie inny przebieg. Głównym czynnikiem zaburzającym był brak męskiego wzorca, z którego synowie mogli by brać przykład. Samotne matki musiały same przygotować synów do roli mężczyzny. Socjalizacja bez ojca jest ograniczona w zakresie kształtowania przez chłopca tożsamości płciowej oraz prawidłowego wzorca męskiego. Rodzina samotnej matki powinna być objęta wsparciem nie tylko ze strony rodziny, ale też społeczeństwa.

Przedmiotem niniejszej pracy są walory drużyny harcerskiej nieprzetartego szlaku w zakresie uspołecznienia harcerzy z niepełnosprawnością. Praca składa się łącznie z czterech rozdziałów, w tym: dwa pierwsze stanowią część teoretyczną pracy, uwzględniającą literaturę przedmiotu, natomiast rozdział trzeci i czwarty część badawczą pracy, która zawiera analizę badań własnych oraz wnioski szczegółowe. W niniejszej pracy problemem badawczym było ustalenie, jakie są walory drużyn nieprzetartego szlaku w zakresie uspołeczniania harcerzy z niepełnosprawnością. Odpowiedzi na to uzyskałam dzięki wykorzystanej metodzie indywidualnych przypadków, jak również poprzez wykorzystanie techniki wywiadu, obserwacji oraz analizy dokumentów. W pracy można wyróżnić następujące cele: cel poznawczy dotyczył określenia atrybutów wychowawczych drużyn nieprzetartego szlaku, cel teoretyczny określenia czynników warunkujących uspołecznienie harcerzy z niepełnosprawnością w ramach uczestnictwa w drużynach harcerskich nieprzetartego szlaku, a cel praktyczny wskazania na możliwości stymulowania procesem uspołecznienia uczniów z niepełnosprawnością w środowisku szkolnym. Przeprowadzone badania dowiodły, że drużyna harcerska nieprzetartego szlaku wspomaga uspołecznienie harcerzy z niepełnosprawnością. Harcerze należący do drużyny uczą się samodzielności życiowej, jak również nabierają pewności siebie oraz nie boją się nawiązywać nowych kontaktów społecznych.

Odmienność wyznaniowa obrosła w wiele stereotypów. Dzieci z mniejszości wyznaniowych mogą doświadczać w szkole różnorodnych reakcji na swoje wyznanie, często mogą być to reakcje niemiłe, trudne. Rolą rodziny jest przygotowanie ich do konfrontacji z poczuciem inności. W pracy omówiono problematykę funkcjonowania ludzi odmiennych wyznaniowo w społeczeństwie. Scharakteryzowano pojęcie religii oraz omówiono typologię religii świata. Zdefiniowano pojęcie stereotypu i zaprezentowano działania mające na celu porozumienie na pograniczach wyznaniowych. Ponadto omówiono rolę szkoły oraz rodziny w uspołecznieniu ucznia. Dokonano zdefiniowania istoty uspołecznienia ucznia w literaturze przedmiotu. Szczegółowo opisano typy relacji rówieśniczych ucznia oraz zaprezentowano rodzaje ekspozycji odmienności kulturowej ucznia w środowisku szkolnym. W rozdziale badawczym pracy przedstawiono wyniki przeprowadzonych badań - specyfikę odmienności wyznaniowej rodzin badanych uczniów, zaprezentowano sytuację dziecka odmiennego wyznaniowo w środowisku szkolnym oraz opisano szkolne oddziaływania na uczniów odmiennych wyznaniowo.

Praca traktuje o wolontariacie dla więźniów w procesie ich readaptacji społecznej.

Przedmiotem przeprowadzonych badań uczyniłam bezdomność kobiet w społecznej przestrzeni wielkiej aglomeracji miejskiej. Problem bezdomności towarzyszy społeczeństwom od wieków. Obecnie staje się on bardzo widoczny i przybiera coraz większą liczebność. Jednym z powodów takiego stanu rzeczy jest duże rozwarstwienie społeczne. Również stopniowa cyfryzacja codziennego życia i pracy, staje się trudnością dla ludzi, nieposiadających odpowiednich kompetencji. Ważną kwestią do poruszenia staje się omówienie specyfiki funkcjonowania kobiet w warunkach bezdomności. Jest to bowiem specyficzna grupa społeczna z uwagi na powiązania bezdomności kobiet i dzieci. Częściej kobiety aniżeli mężczyźni nie posiadając mieszkania realizuję w dalszym ciągu funkcje rodzicielskie wobec dzieci. Związane jest to z nowym problem społecznym, jakim jest bezdomność całych rodzin. Praca składa się z czterech rozdziałów. Pierwszy z nich traktuje o bezdomności wśród współczesnych kobiet. Przytoczone zostały przyczyny oraz przejawy, a także etapy stawania się osobą bezdomną według literatury przedmiotu. W tym rozdziale omówiona została specyfika funkcjonowania kobiet w sytuacji bezdomności. W rozdziale drugim zostały opisane identyfikatory funkcjonowania człowieka w przestrzeni społecznej. Zwróciłam uwagę na przyjazne i nieprzyjazne wymiarach funkcjonowania człowieka w przestrzeni społecznej. Omówiłam również zagadnienie stygmatyzacji w przestrzeni społecznej. W rozdziale trzecim wskazałam na metodologiczne podstawy moich badań. Wskazałam i opisałam przedmiot i problematykę, którą poruszyłam oraz opisałam procedurę badawczą. Ostatni rozdział pracy dotyczy wyników badań na podstawie wywiadów z kobietami bezdomnymi funkcjonującymi w przestrzeni społecznej miasta Wrocławia. Skupiłam się na wskazaniu przestrzennych wymiarów funkcjonowania badanych kobiet bezdomnych. Zwróciłam uwagę również na obszary, w których kobiety bezdomne podlegają stygmatyzacji oraz jakie są reakcje i postawy innych ludzi wobec nich. Opisałam wreszcie jakiego rodzaju wsparcia instytucjonalnego i społecznego otrzymują badane przeze mnie kobiety bezdomne.

Moja praca ma charakter empiryczny. Podczas procesu badawczego podjęłam badania, które dotyczyły przesłanek rodzicielskich na temat wychowania bezstresowego oraz jego konsekwencji. Uwagę zwróciłam także na określenie specyfiki wychowania bezstresowego w badanych rodzinach, konceptualizację przesłanek wychowania bezstresowego, a także na określenie zakresu koniecznego wsparcia rodziny w kontekście negatywnych konsekwencji wychowania bezstresowego dzieci. Praca składa się z czterech rozdziałów. W pierwszym rozdziale omawiam wychowawcze funkcjonowanie rodziny współczesnej, przedstawiam między innymi pojęcie rodziny współczesnej oraz jej funkcję. Drugi rozdział to Pedagogiczne konotacje wychowania bezstresowego dziecka w rodzinie, gdzie omawiam istotę bezstresowego wychowania i jego konsekwencje. W rozdziale trzecim pracy -Metodologiczne podstawy badań własnych, przedstawiam przedmiot moich badań, ukazuję problem badawczy i jego cele. W drugim paragrafie, trzeciego rozdziału dokonuję wyboru metody oraz techniki badawczej. Kończąc rozdział metodologiczny charakteryzuje populację badawczą. W rozdziale czwartym mojej pracy - Specyfika wychowania bezstresowego w badanych rodzinach, jest analizowany uzyskany na drodze badań własnych materiał empiryczny. Na końcu pracy prezentuję wnioski wynikające z przeprowadzonych badań.

Rodzina, uważana za podstawowe środowisko życia człowieka, wymaga osobistego zaangażowania każdego z jej członków w budowę wspólnego dobra. Wkład pojedynczych osób nadaje jej określony kształt, wyznacza kierunki przyszłości, stając się dla młodych ludzi punktem odniesienia przy zakładaniu własnej rodziny. Wychowanie na jednej z płaszczyzn przejawia się w zaangażowaniu dzieci w czynności domowe wykonywane w codziennym życiu. Mechanizm ten rodzice wykorzystują zarówno w celu odciążenia swoich obowiązków domowych i nauczania dzieci odpowiedzialności w życiu rodzinnym. W niniejszej pracy skupię się na analizie funkcjonowania osób pochodzących z rodzin wielodzietnych. Problematyka pracy lokuje się w obszarze pedagogiki rodziny. Poruszając kwestie związane z tą dziedziną zjawisko, które badam może stanowić jej cenne podłoże. Praca składa się z czterech rozdziałów. Dwa pierwsze rozdziały stanowią teoretyczne rozważania badanego zjawiska na podstawie literatury pedagogicznej. W tym: dzietności w ponowoczesności, polityki prorodzinnej w Polsce, istoty środowiska rodzinnego, dysfunkcjonalność rodziny, roli rodziny wielodzietnej w życiu dziecka czy trudnych sytuacji, wobec których codzienne staje rodzina wielodzietna. Konieczność poznania i zbadania powyższych zagadnień uzasadnia chęć podjęcia badań w grupie osób pochodzących z rodzin wielodzietnych. Trzeci rozdział określa założenia i procedurę badań własnych. Określiłam w nim bowiem przedmiot, cel badań, problemy badawcze, metodę i techniki badań. Szczególną uwagę poświęciłam analizie metody indywidualnego przypadku, techniki wywiadu i obserwacji. Następnie scharakteryzowałam środowisko osób badanych, by w móc dokonać analizy zebranych wyników badań. Korelacja wielu zmiennych pozwoliła dokonać charakterystyki osób pochodzących z rodzin wielodzietnych Rozdział czwarty stanowi analizę badań własnych. Na podstawie zebranych materiałów badawczych, za pomocą metody indywidualnego przypadku, stworzyłam kategoryzację wywiadów. Skupię się na kilku istotnych kwestiach i obszarach badawczych. Skupie się na kilku istotnych kwestiach i obszarach badawczych. Omówię specyfikę rodzin wielodzietnych, ich funkcjonalność i oczekiwania w zakresie wsparcia ze strony państwa i rodziny

Problematyka badawcza niniejszej pracy opiera się na określeniu przestrzeni wspólnej w rodzinach zróżnicowanych wyznaniowo. Pierwsza część skupia się na przestawieniu zagadnień związanych z wychowawczymi kontekstami funkcjonowania rodzinny współczesnej, oraz uwarunkowaniami kulturowymi. Opierając się na literaturze, przedstawione zostały: sposób funkcjonowania rodzinny jako środowiska wychowawczego, modele funkcjonowania rodziny współczesnej, istota roli rodzicielskiej, postawy rodziców względem dzieci, oraz style wychowania. Wyszczególnienie tych elementów miało na celu zarysowanie obrazu współczesnej rodziny. W części teoretycznej ukazane zostały także modele funkcjonowania rodzin w poszczególnych kręgach wyznaniowych ( chrześcijaństwo, judaizm, islam, buddyzm, oraz hinduizm), oraz wielokulturowość w środowisku rodzinnym. Druga część miała na celu określenie założeń metodologicznych badań własnych, określenie przedmiotu, problemu, oraz celów badawczych. W procedurze badawczej określony został także wybór metody badawczej wraz z uzasadnieniem. Część empiryczna miała na celu analizę uzyskanych odpowiedź w kontekście trzech obszarów. Pierwszy obszar stanowiło określenie specyfiki wyznaniowej badanych rodzin. Podjęcie próby odpowiedzi na pytanie: która religia jest dominującą, oraz sposoby uobecniania się wyznań w życiu codziennym. Problematyka drugiego obszaru odwoływała się do przestrzeni wspólnej badanych rodzin, oraz fundamentów jej powstania. Ostatni obszar odwołuje się do socjalizacji dzieci w wielokulturowych środowiskach rodzinnych, sposobach ich przystosowania, oraz ewentualnych trudnościach związanych z wychowaniem w rodzinie wielokulturowej.

Kobiety , które przeżywają przemoc w swoich domach realizują swoje role rodzicielskie w ryzykownym środowisku rodziny dysfunkcyjnej. Przemoc wobec kobiet stanowi ważny problem społeczny. Przedmiotem badań własnych stała się matka, w sytuacji doświadczania aktów przemocy w środowisku rodzinnym. Prezentowane w pracy teoretyczne opisy definiującą je jako osoby, które są poddane siłowej presji wywieranej przez mężczyzn i na tyle zmanipulowane, aby odczuwać emocjonalny chaos i zagubienie. Pytanie badawcze skupiało się na tym, jak matki radzą sobie w sytuacji doświadczania przemocy. Przeprowadzone wywiady z celowo dobranymi kobietami, umożliwiły zebranie materiału, który dał odpowiedź na nurtujące pytania. Kobiety doświadczające przemocy pochodzą z różnorodnych środowisk rodzinnych. Pozycja badanych matek jest zwykle niska, niezależnie od jej pochodzenia, statusu społecznego czy wykształcenia. Wszystkie badane rodziny rozpoczynały wspólne życie w sposób zwyczajny, przemoc pojawiała się dopiero w takim momencie związku, gdy mężczyzna upewnił się, co do swojej dominującej roli. Badane kobiety doświadczały szerokiego spektrum przemocy, a szczególnie często psychicznej i fizycznej; powszechne były zaniedbania, rzadziej w badaniu wystąpiła przemoc ekonomiczne i seksualna. Uwarunkowaniem wystąpienia przemocy ze strony męża w opisanych przypadkach były trudne historie ich rodzin, uzależnienia, bezradność życiowa czy impulsywność. Badane kobiety natomiast cechują się poczuciem bezradności, zależnością, lojalnością wobec sprawcy, a jednocześnie poczuciem winy za bieg zdarzeń w rodzinie. W konsekwencji doświadczania przemocy kobiety przeżywają cierpienie, stan chronicznego stresu, którego skutkiem są częste stany obniżonego nastroju, depresje, a także częstsze niż zwykle choroby somatyczne. Badane ofiary przemocy domowej raczej słabo sobie radziły, wszystkie przez pewien czas czuły się bezsilne, jednak po pewnym czasie orientowały się, że łatwiej dokonają zmian korzystając ze wsparcia innych. Istotnym impulsem dążenia do poprawienia sytuacji życiowej było dobro ich dzieci. Potrzebują często pomocy zewnętrznej i specjalistycznej.

Streszczenie Tematem mojej pracy magisterskiej są "Problemy adaptacyjne wiejskich studentów w warunkach wielkich aglomeracji miejskich". Praca składa się z czterech rozdziałów. Pierwszy i drugi rozdział zawiera część teoretyczną napisaną w oparciu o literaturę przedmiotu. Kolejne dwa rozdziały zawierają część badawczą, w skład której wchodzą badania, które zostały przeprowadzone na grupie dziesięciu osób wiejskiego pochodzenia, które rozpoczęły studia w wielkiej aglomeracji miejskiej. Głównym celem było poznanie z jakimi problemami spotykają się studenci wiejscy, którzy przyjeżdżają na studia do dużego miasta. Informacje zostały uzyskane poprzez rozmowę z grupą dziesięciu osób, które dobrowolnie zgodziły się podzielić swoimi doświadczeniami. Praca ta zawiera trzy cele. Pierwszy nich to cel poznawczy, którego zadaniem jest określenie specyfiki problemów studentów wywodzących się ze środowiska wiejskiego doświadczanych w warunkach wielskiej aglomeracji miejskiej. Kolejny z nich to cel teoretyczny, który określa czynniki sprzyjające doświadczaniu przez studentów wywodzących się ze środowiska wiejskiego problemów adaptacyjnych w wielkich aglomeracjach miejskich. Trzeci cel, praktyczny, stanowi określenie działań wspierających studentów doświadczających problemów adaptacyjnych w wielkich aglomeracjach miejskich. Badania przeprowadzone w niniejszej pracy świadczą o tym, że studenci wiejscy spotykają się z barierą adaptacyjną przyjeżdżając na studia do dużego miasta.

Praca badawcza składa się z czterech rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedstawiony został uczeń w środowisku szkolnym. Omówione są tutaj także cele, zadania oraz funkcje szkoły, szkolne przestrzenie doświadczania ucznia, a także specyfika szkolnych interakcji. W drugim rozdziale poruszono kwestię specyfiki zachowań agresywnych wśród uczniów, ponadto opisano jej istotę, rodzaje oraz w sposoby przeciwdziałania agresji. Trzeci rozdział zawiera założenia metodologiczne, czyli przedmiot i problematykę badań własnych, zmienne badawcze i ich wskaźniki, metody i technika badawcze, a także charakterystykę populacji badawczej. Natomiast czwarty poświęcony jest analizie badań, obejmuje agresję w szkolnej przestrzeni komunikacyjnej w świetle badań własnych, zobowiązania nauczycieli i uczniów, została opisana specyfika i uwarunkowania agresji, opisana postać agresora i ofiary, a także działania na rzecz eliminacji agresji ze szkolnej przestrzeni komunikacyjnej. Pracę kończy podsumowanie oraz wnioski o charakterze praktycznym.