Praca składa się z pięciu rozdziałów, w których przeplatane są informacje na temat historii opieki nad dziećmi w Polsce na przełomie XIX i XX wieku oraz geneza powstania wraz z dalszym rozwojem Towarzystwa Przyjaciół Dzieci. Ostatni rozdział pracy opisuje historię oraz działalność TPD w Krośnie.

Sieroctwo jest powszechnym problemem. Jest tematem wielu książek, w których dość dokładnie są opisane, m. in. przyczyny, skutki, objawy czy pomoc. Niestety bardzo dużo dzieci zostało porzuconych przez swoich rodziców z różnych powodów. Nie tylko dlatego, że rodzice nie chcą swoich dzieci, i że ich nie kochają. Należy pamiętać, że są także sytuacje niezależne od nikogo, tak jak na przykład śmierć rodziców. Zdarza się również tak, że rodzice nie zawsze są obecne w życiu dziecka, że są z dzieckiem tylko przez pewien okres. To popularne zjawisko – eurosieroctwo. Wielu rodziców jest przekonanych, że pracując w Polsce nie są w stanie zapewnić dziecku godnego bytu. Czy rzeczywiście w dzisiejszych czasach jest to jedyne rozwiązanie? Zamiast bliskości oferują dziecku pieniądze lub inne rzeczy materialne. Nie tego dziecko potrzebuje. W życiu dziecka bardzo ważną rolę odgrywa rodzina. W prawidłowo funkcjonującej rodzinie ma zapewnione podstawowe potrzeby. Czuje się bezpieczne, ważne. Doświadcza miłości, którą w dalszym życiu będzie umiało odebrać i dać. Dłuższy brak rodziców ma konsekwencje w dorosłym życiu dziecka, a nawet do końca jego życia. W rodzinie dziecko uczy się podstawowych zasad funkcjonowania w życiu społecznym – sprawiedliwości, niesienia pomocy bliźnim, miłości. Jeśli tego nie przyswoi jako dziecko, ciężko będzie mu później współpracować z innymi, nie tylko w pracy, ale także w życiu codziennym. Dziecko sieroce za wszelką cenę pragnie zniwelować w sobie to cierpienie, jakie mu ciąży. Dlatego uruchamia w sobie różne mechanizmy obronne. W życiu dziecka, które doświadcza osierocenia towarzyszy sztab ludzi, którzy pragną mu pomóc. Są to pedagodzy, psychologowie, pracownicy socjalni oraz instytucje takie jak: domy dziecka czy rodziny zastępcze. Jednak wiadomo, że nic nie zmniejszy cierpienia tak, jak świadomość, że jest się kochanym przez swoich rodziców oraz ważnym i potrzebnym dla nich.

Praca ma charakter projektowy. Składa się z wstępu, trzech rozdziałów, zakończenia i bibliografii. W pierwszym rozdziale mojej pracy nakreśliłam teoretyczne podstawy problematyki kształtowania pozytywnego obrazu siebie u dziecka w wieku wczesnoszkolnym. Zwróciłam szczególną uwagę na rozwój społeczno-emocjonalny. Dokonałam analizy zmian zachodzących na tym etapie rozwoju. W podrozdziale 1.2 zgłębiłam zagadnienie podmiotowości. Opisałam etapy rozwoju podmiotowości, ponieważ zagadnienie to jest ściśle związane z procesem kształtowania pozytywnego obrazu własnej osoby. W podrozdziale 1.3 zwróciłam uwagę na uwarunkowania poczucia własnej wartości. Wyszczególniłam etapy tego procesu i opisałam czynniki determinujące. W ostatnim podrozdziale pierwszego rozdziału mojej pracy, dokonałam analizy tego, jakie znaczenie dla dziecka ma osoba dorosła w tytułowym procesie. W tym podrozdziale zwróciłam także uwagę na wpływ środowiska. Drugi rozdział mojej pracy stanowi prezentacja projektu moich działań edukacyjnych Jestem jaki jestem. Jego głównym celem jest budowanie pozytywnego obrazu siebie u dziecka. Procedurami osiągania celów jakie wykorzystałam w projekcie są model dnia aktywności, techniki plastyczne i metody aktywizujące. Kontekst działań edukacyjnych przedstawiłam w podrozdziale 2.3. W podrozdziale tym dokonałam charakteryzacji placówki i opisu grupy, w jakiej przeprowadziłam swój projekt. Swój projekt realizowałam podczas praktyk dyplomowych. W trzecim rozdziale mojej pracy, przedstawiłam teoretyczne podstawy ewaluacji i opisałam wykorzystaną w swoim projekcie technikę ewaluacji. W drugim podrozdziale dokonuję opisu przebiegu zajęć, oraz jakościowej oceny przebiegu tych zajęć. W opisie tym, odnoszę się do kryteriów zawartych w zaplanowanych scenariuszach. Z perspektywy nauczyciela konstruktywisty i refleksyjnego praktyka, dokonuję analizy i oceny swojego projektu. Wnioski zawarte w zakończeniu, odnoszą się do kompetencji współczesnego nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej.

Tematem mojej pracy są działania nauczyciela wychowania przedszkolnego zapobiegające powstawaniu wyuczonej bezradności u dzieci. Praca oparta jest o projekt działań edukacyjnych. Moje działania natomiast są w głównej mierze programem profilaktycznym. Przygotowując się do jej napisania zaznajomiłam się z literaturą z zakresu pedagogiki, psychologii, socjologii i dydaktyki. Przeglądu twórczości literackiej dokonałam w celu opracowania części teoretycznej, w której zajęłam się problematyką zjawiska wyuczonej bezradności, jego genezą, uwarunkowaniami, skutkami i sposobami przeciwdziałania. W pierwszym rozdziale, powołując się na literaturę przedmiotu, przedstawiam sylwetkę dziecka w wieku przedszkolnym oraz szczegółowo opisuję problematykę mojej pracy. W pierwszym z podrozdziałów zwracam uwagę na okres wieku przedszkolnego, a także dokonuję opisu zjawiska gotowości szkolnej. Charakteryzuję również rozwój dziecka pod względem fizycznym (w tym motorycznym), emocjonalnym, intelektualnym oraz społecznym. Pozostałe dwa podrozdziały stanowią ujęcie bezradności wyuczonej z uwzględnieniem jej genezy, przyczyn i skutków. Opisuję zachowania nauczycieli, którymi pedagodzy przyczyniają się do ograniczania sprawstwa dzieci. Odwołuję się do pożądanej postawy wychowawcy w kontekście przeciwdziałania zjawisku. Przedstawiam podejście konstruktywistyczne jako najbardziej odpowiednie w pracy z dziećmi. Zwracam również uwagę na pojęcie wyuczonej bezradności jako syndromu. Następnie opracowałam projekt działań edukacyjnych „Wiem, że potrafię” do realizacji w grupie sześciolatków. Ma on na celu wzmocnienie poczucia akceptacji i sprawstwa u dzieci. Założenia projektu oparłam o teorię konstruktywistyczną, którą posłużyłam się w pracy z przedszkolakami. Zajęcia przeze mnie zaplanowane zawarłam w formie trzech scenariuszy. Zastosowałam w nich model dnia aktywności. Bazą mojego projektu były przede wszystkim założenia określone dla współczesnej edukacji przedszkolnej, a także bieżące odkrycia z dziedziny nauki. Na tej podstawie przeprowadziłam zajęcia podczas praktyki dyplomowej. Aby dokonać ewaluacji efektów kształcenia założonych i zapisanych w scenariuszach, przeanalizowałam literaturę omawiającą proces ewaluacji w pracy nauczyciela i dokonałam wyboru metody i techniki ewaluacji. Komentarze do przebiegu zajęć, refleksje nad działaniem oraz wnioski do dalszej praktyki zawodowej zawarłam w drugim podrozdziale trzeciej części mojej pracy. W ostatnim rozdziale zajmuję się ewaluacją własnych działań edukacyjnych. Służy ona doskonaleniu pracy nauczyciela poprzez formułowanie wniosków na podstawie analizy przeprowadzonych aktywności. Zakończenie pracy prezentuje refleksje w odniesieniu do dokonanych przeze mnie działań. Jest to podsumowanie mojej pracy. Wyodrębniam w nim swoje mocne strony, niepowodzenia oraz poprzez analizę wyłaniam cele do zrealizowania w przyszłości, co pomoże mi doskonalić praktykę zawodową.

Tematem, który podjęłam w mojej pracy magisterskiej są działania podejmowane przez szkołę na rzecz uczniów z dysleksją. W związku z narastającym zainteresowaniem tym zjawiskiem, znacznej zmianie uległy zasady pracy z dziećmi dyslektycznymi oraz sposób ich kształcenia. Dostosowanie wymagań i systemu oceniania do potrzeb i możliwości uczniów dyslektycznych przyczyniają się do wyrównania szansy edukacyjnej. Celem moich badań jest sprawdzenie ilu uczniów dotkniętych jest dysleksją, kto ich wspiera w przezwyciężaniu trudności oraz jakie metody wykorzystywane są w pracy terapeutycznej. Metoda badawcza, która się posłużyłam to studium indywidualnego przypadku. W ramach badań prowadziłam wywiady z pedagogami, analizę dokumentacji dotyczącej uczniów dyslektycznych zgromadzonej przez szkołę oraz obserwację podczas zajęć terapeutycznych. Badania przeprowadziłam w dwóch placówkach, mieszczących się na terenie wsi Stara Kamienica oraz w mieście Jelenia Góra. Ważną kwestią, którą poruszyłam w moich badaniach jest program wsparcia uczniów ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się. Nie jest on wymagany podczas prowadzenia zajęć korekcyjno-kompensacyjnych, ale znacznie ułatwia usystematyzowanie informacji na temat ucznia oraz zaplanowanie pracy terapeutycznej zgodnie z zaleceniami zawartymi w opinii pochodzącej z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej. Istotnym elementem terapii jest kontynuowanie pracy z dzieckiem w domu, dlatego kolejnym zagadnieniem, które poruszyłam jest współpraca szkoły z rodzicami w zakresie ujednolicenia oddziaływań terapeutycznych w szkole i w domu. Moja praca magisterska ma na celu zwrócenie uwagi na zróżnicowany poziom prowadzenia zajęć korekcyjno-kompensacyjnych, który zależny jest od osoby terapeuty oraz kadry pedagogicznej pracującej w danej placówce edukacyjnej.

Tematem mojej pracy są działania sprzyjające rozwojowi emocjonalnemu dziecka na zajęciach edukacji przyrodniczej w przedszkolu. Kontakt z naturą odgrywa istotną rolę we wszechstronnym rozwoju dzieci w wieku przedszkolnym. Aktywności podejmowane przez uczniów na zajęciach o tematyce przyrodniczej nie tylko sprzyjają nabywaniu nowej wiedzy, lecz także przyczyniają się do kreowania postaw, rozbudzania empatii oraz poznawania siebie i otaczającego świata. W dzisiejszych czasach postępu i technologii ludzie wpatrzeni w ekrany komputerów zapominają o otaczającej ich rzeczywistości oraz znaczeniu problemu jakim jest codzienna dewastacja natury. „Potrzeba ochrony środowiska przyrodniczego jest wynikiem uświadomienia szerokiej rzeszy ludzi o zagrożeniach, jakie niesie cywilizacja oraz różne formy jej działalności” Edukacja przyrodnicza w przedszkolu w dużym stopniu może przyczynić się do ograniczenia tego zjawiska, ponieważ już od najmłodszych lat pobudza w dzieciach wrażliwość i świadomość, która przyczyni się do poczucia odpowiedzialności za otaczający nas świat roślin i zwierząt, co będzie skutkowało racjonalnym korzystaniem z dóbr przyrody oraz dążeniem do walki o środowisko. Dziecko musi poznać przyrodę, aby nauczyło się ją szanować. Na etapie przedszkolnym uczeń z natury jest nią zainteresowany. Wiadomości które przyswaja odpowiadają sposobowi jego myślenia. Kilkulatek z przyjemnością dokonuje obserwacji, a kontakt z żywą naturą daje mu ogromną dawkę pozytywnych wrażeń i emocji. Przedszkole powinno stwarzać dzieciom możliwość poznania przyrody poprzez obserwację zjawisk w niej zachodzących, zwierząt i roślin. Poprzez aktywny kontakt z naturą w dzieciach wykształcą się odpowiednie postawy, a co więcej zrozumieją one rolę jaką człowiek pełni w przyrodzie. Temat mojej pracy wynika z osobistych zainteresowań oraz aktualności problemu jakim są zagrożenia dla środowiska płynące z braku świadomości u ludzi. Uważam, że edukacja przyrodnicza odgrywa bardzo istotną rolę w rozwoju człowieka, a świat dzikiej natury przyciąga swoją tajemniczością, którą dziecko pragnie odkrywać. Rolą nauczyciela jest wskazanie mu drogi, aby świadomie i odpowiedzialnie mógł ją poznać i chronić. W swojej pracy postanowiłam także poruszyć problematykę rozwoju emocjonalnego. Duża część dzieci ma kłopoty z wyrażaniem emocji. Poprzez odpowiedni dobór metod i form pracy na zajęciach edukacji przyrodniczej można to zmienić. Opracowany przeze mnie projekt ma za zadanie rozbudzić w dzieciach wrażliwość na przyrodę oraz poprzez doświadczanie wielozmysłowe i samodzielne dochodzenie do wiedzy rozwijać w nich zainteresowanie naturą, a także wspierać rozwój emocjonalny. Praca ma charakter projektowy, składa się ze wstępu, trzech rozdziałów i zakończenia.

Migracja zarobkowa jest w dzisiejszych czasach bardzo powszechnym zjawiskiem. Zainteresowane są nim media, działacze społeczni, którzy podejmują próby zrozumienia i pomocy migrantom oraz ich rodzinom. Migracja jest też tematem wielu debat politycznych. Ludzie, którzy migrują zarobkowo, wyjeżdżają do krajów lepiej rozwiniętych ekonomicznie, by poprawić swoje i swoich bliskich warunki materialne, a także zdobyć nowe doświadczenia, które mają w przyszłości ułatwić zdobycie nowej pracy. Migranci zarobkowi pozostawiają w kraju swoich małżonków, dzieci oraz dalszych krewnych. Wyjazdy te są bardzo często obarczone utratą więzi rodzinnych, destabilizacją życia rodzinnego, społecznego i psychicznego. W pracy zbadałam relacje rówieśnicze dzieci migrantów zarobkowych w środowisku szkolnym. W pierwszym rozdziale opisałam rodzinę jako podstawową grupę społeczną, jej funkcje i znaczenie w życiu dziecka. W kolejnym podrozdziale przedstawiłam czynniki, które destabilizują funkcjonowanie rodziny oraz psychiczne konsekwencje dziecka żyjącego w rodzinie migracyjnej. Drugi rozdział mojej pracy traktuje o dziecku migrantów zarobkowych. Opisałam w nim społeczno – kulturowy kontekst imigracji oraz adaptację migrantów do odmienności kulturowej. W trzecim podrozdziale przedstawiłam funkcjonowanie dziecka migrantów zarobkowych w środowisku szkolnym, jak również istotę relacji społecznych, szkolnych, oraz jak funkcjonuje uczeń odmienny kulturowo w środowisku szkolnym. Trzeci rozdział pracy to metodologiczne podstawy badań własnych, w którym opisałam przedmiot i problematykę badań, a także procedurę badawczą. Ostatni czwarty rozdział to relacje rówieśnicze dzieci migrantów zarobkowych w świetle badań własnych.W czwartym podrozdziale opisałam specyfiką środowiska rodzinnego dzieci migrantów zarobkowych, konsekwencjami migracji zarobkowej dla dzieci i ich rodzin. Na podstawie przeprowadzonych badań opisałam, jak przebiegają relacje rówieśnicze dzieci migrantów zarobkowych, a także zbadałam i opisałam jakiego wsparcia potrzebują.

Swoją pracę magisterską poświęciłam dzieciom sześcioletnim w roli ucznia. W pierwszym rozdziale teoretycznym opisałam jakie są kompetencje psycho-fizyczne dziecka. Dziecko w młodszym wieku szkolnym przeżywa skok rozwojowy, który dokładnie opisałam w tym rozdziale. Kolejnymi częściami podrozdziału pierwszego są: specyfika rozwoju fizycznego, umiejętności poznawcze, emocjonalne doświadczania oraz uspołecznienie sześciolatka. Niezwykle ważnymi aspektami są potrzeby dziecka oraz fakt, iż sześciolatek posiada ogromny apetyt na ruch i zabawę. Owe zagadnienia opisane są w paragrafie drugim i trzecim rozdziału pierwszego. Rozdział pierwszy kończy się paragrafem „ku dojrzałości szkolnej”, opisane są tutaj komponenty składające się na dojrzałość szkolną, której głównymi procesami są pamięć oraz myślenie. W owym paragrafie podkreślam, jak wielką wartość mają „zerówki” oraz diagnozy pedagogiczne, których dokonuje się pod koniec edukacji przedszkolnej. Rozdział drugi dotyczy szkolnych zobowiązań dziecka młodszego. W pierwszym paragrafie opisuję czym tak naprawdę jest nauka szkolna i czym jest uczenie się. W paragrafie drugim opisuję obowiązki ucznia młodszego w szkole. Paragraf trzeci dotyczy dziecka w relacjach społecznych. Ostatni paragraf dotyczy przygotowania szkół na przyjęcie sześciolatków. W tym paragrafie opisane zostały osiągnięcia ministerstwa względem przygotowania szkół na przyjęcie sześciolatków. Z raportów MEN wynika, iż szkoły są jak najlepiej przygotowane, na to aby sześciolatki zaczęły pobierać w nich naukę. Rozdział trzeci jest rozdziałem metodologicznym, w którym opisuję dobór narzędzia badawczego, wyznaczam cele oraz obszary eksploracji. Obszarami mojej eksploracji badawczej były: gotowość dziecka 6-letniego do rozpoczęcia nauki szkolnej, obciążenie dziecka 6-letniego wynikające z roli ucznia, potrzeby edukacyjne 6-letnich uczniów. Adaptacja 6-latków do roli ucznia, specyfika organizacji procesu nauczania-uczenia się dzieci 6-letnich, oczekiwanie kompetencje dla nauczyciela do pracy z uczniem 6-letnim, poziom infrastruktury szkolnej do potrzeb dziecka 6-letniego, poziom zadowolenia rodziców z obowiązku szkolnego ich 60letniego dziecka, oczekiwania rodziców wobec obowiązku szkolnego ich 6-letnich dzieci. Rozdział czwarty poświęcony został prezentacji wyników badań, znajdują się tam wywiady z nauczycielami, rodzicami oraz zdjęcia z sali lekcyjnej jednej z badanych klas pierwszych. Praca kończy się wnioskami dotyczącymi przeprowadzonych badań.

Celem niniejszej pracy jest pokazanie specyfiki pracy z dziećmi z autyzmem, trudności z jakimi te dzieci się borykają, sprawiające często, że są one wykluczane z różnych aktywności. Oprócz tego celem jest pokazanie jak dzieci z autyzmem radzą sobie w szkole i jak stawia ona czoła wyzwaniu jakim jest nauczanie i wychowanie dziecka z autyzmem. Wskazana została konieczność prowadzenia terapii pedagogicznej i współpracy szkoły z rodzicami. Na początku przedstawiono definicje autyzmu oraz zaburzeń ze spektrum autyzmu. Opisano historię zaburzenia, etiologię i epidemiologię oraz przedstawione zostały klasyfikacje i kryteria stosowane do diagnozowania autyzmu. W dalszej części scharakteryzowano dziecko z autyzmem oraz przedstawiono jak wygląda komunikacja, rozwój emocjonalno-społeczny i motoryczny tych dzieci. Następnie przedstawiono sytuację dziecka z autyzmem w środowisku szkolnym- trudności z jakimi mierzy się w szkole, specjalne potrzeby edukacyjne oraz jak wygląda środowisko wychowawcze ucznia z autyzmem. Poruszona została kwestia roli poradni psychologiczno-pedagogicznej- jak wygląda diagnoza oraz jakie narzędzia i procedury są stosowane. Jest to szczególnie ważna kwestia, ponieważ w dzisiejszych czasach zaburzenia ze spektrum autyzmu są coraz częściej diagnozowane. Oprócz tego została omówiona kwestia oceny kompetencji społecznych dziecka i ważność współpracy szkoły i rodziców. Jednym z ostatnich elementów pracy jest opisanie roli pedagoga w terapii pedagogicznej oraz jakie jej rodzaje istnieją. Ostatnie dwa rozdziały pracy licencjackiej poświęcone są autorskiemu warsztatowi. Rozdział przedostatni dotyczy teorii projektowania szkoleń. Wyjaśnione zostały przyczyny zapotrzebowań na szkolenia, jego definicja, rodzaje i metody. Opisano etapy cyklu szkoleniowego oraz cykl uczenia się według Davida Kolba. Poruszony został także temat kształtowania relacji z grupą szkoleniową. Ostatni rozdział pracy dyplomowej to przedstawienie autorskiego projektu warsztatu o tytule: „Jak pracować z dzieckiem ze spektrum autyzmu”. Zaprezentowano cele warsztatu i charakterystyka grupy do której kierowane jest szkolenie. Opisano również poszczególne sesje warsztatu. Praca została oparta głównie na pozycjach książkowych Ewy Pisuli, Kazimierza Jacka Zabłockiego, Małgorzaty Mikołajczak oraz Marioli Łaguny. Przytoczone zostały również niektóre z ustaw o kształceniu specjalnym.

Tematem mojej pracy są: dzieci z trudnościami mowy w grupie wczesnoszkolnej. Praca przedstawia badania przeprowadzone na uczniach, borykających się z różnymi zaburzeniami mowy w klasie I. Głównym celem jej powstania jest zbadanie postaw uczniów wobec danej grupy. A także zapoznanie się z funkcjonowaniem dzieci z zaburzeniami mowy w środowisku rówieśniczym oraz z jakimi problemami mogą spotkać się badane jednostki. Praca poparta jest literaturą oraz przeprowadzonymi badaniami. Pierwszy rozdział pracy poświęcony jest wyjaśnieniu znaczenia komunikacji w rozwoju dziecka. Zawiera: opis istoty komunikacji jako sposobu uspołecznienia oraz przedstawia jej kulturowe uwarunkowania w rozwoju dziecka. Drugi rozdział porusza problematykę trudności w komunikacji dzieci wieku wczesnoszkolnego. Zawarte są w nim definicje, dotyczące zaburzeń i wad wymowy. Wymienione zostają także przyczyny ich powstawania. Kolejno poruszona zostaje problematyka komunikacji u dzieci z niepełnosprawnościami. Trzeci rozdział dotyczy części metodologicznej, w której znajdują się wyjaśniające definicje i podstawowe wyznaczniki, dzięki którym powstała praca. Przedstawia jakimi metodami, technikami oraz narzędziami posłużyłam się w celu dogłębnego zbadania wyróżnionej grupy. Ostatni rozdział zawiera wyniki przeprowadzonych przeze mnie badań. W nim zawarte są informacje na temat funkcjonowania dzieci z trudnościami mowy w środowisku szkolnym, m.in.: jak wyglądają ich relacje w grupie, praca na zajęciach oraz czy narażone są na dokuczanie ze strony rówieśników i jakie przyjmują miejsce w strukturze klasy. Ponadto scharakteryzowani zostali uczniowie z przejawianymi trudnościami komunikacyjnymi oraz teren badań, w którym przeprowadzone zostały badania. Dzieci przejawiające trudności w komunikacji nie muszą być narażone na dokuczanie i odrzucenie przez swoich rówieśników. Wielką rolę w danym aspekcie odgrywają cechy osobowościowe danej jednostki oraz postawa jaką reprezentuje swoją osobą. Dzieci, które szybko nawiązują relację z innymi uczniami przyjmują bardzo wysoką pozycję w klasie i są bardzo lubiane przez swoich rówieśników. Jednak dzieci, które mają problemy z kontaktami społecznymi oraz przystosowaniem się do panujących reguł, są izolowane przez rówieśników. Podsumowując, dzieci z trudnościami w mowie nie są traktowane w sposób gorszy od reszty rówieśników. Przyjmowana pozycja w klasie zależna jest od innych czynników. W tym przypadku stwierdzenie, że zaburzenia w mowie utrudniają dzieciom nawiązywanie trwałych relacji byłoby nie słuszne.

W pracy zawarte są badania, które dowodzą, że dysfunkcje mowy wśród dzieci w wieku przedszkolnym wprawiają je w kompleksy, co niesie za sobą smutek i oddalenie od rówieśników. Rozwój dziecka jest bardzo ważny już od czasu kiedy jest w łonie matki. W pierwszych miesiącach życia dziecka to w nas dorosłych spoczywa odpowiedzialność za wspieranie młodego organizmu w dobrym rozwijaniu się.