W niniejszej pracy omawiam genezę, formę i treść nimbu oraz analizuję motyw na wybranych przykładach sztuki śląskiej. Odwołuję się głównie do opracowań Jerzego Miziołka, Webera Waltera, Halla Edwina i Uhra Horsta. Naświetlam, jak bardzo ważnym elementem przy przeprowadzeniu dogłębnej analizy warstwy ikonograficznej świętych jest nimb. A też jak mało temat był badany szczególnie na terenie Polski. W drugim rozdziale zostały omówione terminy bliskie za znaczeniem, w brzmieniu lub wizualności, takie jak nimb, aureola, aurea, halo, gloria. Sprecyzowano definicje oraz udokumentowano ewolucję znaczeniową i interpretacyjną odwołując się do słowników, leksykonów, encyklopedii i innych opracowań. Na potrzebę pracy stworzyłam tabelę "Interpretacja formy graficznej oraz znaczenia", w której graficznie przedstawiłam typy nimbu oraz aureoli za opracowaniami umieszczonymi w rozdziale 5. W rozdziale trzecim omówiony został motyw w kontekście historyczno-sztucznym, zaczynając od początków wizualizacji motywu, jako sublimacja postaci świętych. Kult solarny oraz walka kościoła z kultem miała ogromne znaczenie w kształtowaniu się nimbu w sztuce chrześcijańskiej. W tym rozdziale omówiłam typy nimbu. W czwartym rozdziale omówione zostały formy nimbu na wybranych przykładach sztuki śląskiej: fragment obrazu Tronu Łaski, Fragment nastawy ołtarzowej z przedstawieniami świętych i scenami z Ewangelii ukazujący św. Elżbietę, dwa fragmenty obrazu z ołtarza św. Barbary ukazujące świętą, fragment obrazu ołtarzowego ukazującego Madonnę w komnacie, fragment obrazu Matki Boskiej z Dzieciątkiem, fragment kwatery skrzydła poliptyku (rewers) przedstawiający Zaśnięcie Marii, fragment malowanej kwatery skrzydła poliptyku Marii Boskiej, św. Augustyna i Jadwigi ze sceną Biczowania, fragment poliptyku Zaśnięcia Marii ukazujący Jana Ewangelistę, fragment obrazu ołtarzowego Madonna w komnacie ukazujący Dzieciątko, fragment epitafium Johannesa Pretwitcza z przedstawienie Przeniesienia Pańskiego, fragment obrazu z epitafium Baltazara Bregela z przedstawieniem wskrzeszenia Łazarza ukazujący Jezusa i fragment skrzydła poliptyku z przedstawieniami świętych ukazujący św. Sebastiana oraz Andrzeja.

Zasadniczym celem niniejszej pracy było zebranie dotychczas funkcjonujących teorii na temat pochodzenia motywów antropomorficznych w złotnictwie wielkomorawskim, ich przeanalizowanie oraz uzupełnienie o nowe poglądy. Ze względu na czas powstawania wybranych ozdób, w którym nowa wiara chrześcijańska ścierała się z wierzeniami ludów zamieszkałych na terenach Europy Środkowej, istotne było uzupełnienie pracy o rozważania na temat granic pomiędzy symboliką chrześcijańską a pogańską, co nie zawsze było możliwe. Zakres terytorialny wybranych obiektów obejmuje głównie trzon dawnego państwa wielkomorawskiego (Mikulčice i Staré Město-Uherské Hradiště). Dodatkowym kryterium było ograniczenie wyboru do obiektów znajdujących się w kolekcji Muzeum Ziemi Morawskiej w Brnie. Praca dotyczy przede wszystkim ozdób męskich, jakimi były okucia pasów, akcesoria stroju/końskiego rzędu z motywem ludzkich masek, a ponadto - krzyżyków i pektorałów oraz ozdób unikatowych, których nie sposób przypisać do konkretnej kategorii. W pracy znalazły się także rozdziały dotyczące historii państwa wielkomorawskiego, przemian w sztuce złotniczej na tym obszarze, najczęściej stosowanych technik złotniczych, najważniejszych odkryć archeologicznych oraz teorii, jakie im towarzyszyły. Analiza ww. motywów ikonograficznych doprowadziła autorkę do wniosków mówiących o wielokulturowości w sztuce złotniczej Wielkich Moraw, jako państwa wielu plemion słowiańskich i ludów przybyłych spoza jego granic. Prócz pierwiastka lokalnego, w zebranym zbiorze dało się zauważyć wpływy bizantyjskie, longobardzkie, karolińskie, koptyjskie, anglosaskie i skandynawskie, z czego te ostatnie wymagają zweryfikowania w dalszych badaniach.

Charakterystyka instrumentów muzycznych oraz ich odpowiedników na kamiennych rzeźbach średniowiecznych zlokalizowanych we Wrocławiu na Ratuszu oraz Kościele św. Elżbiety.

Tematem pracy jest Tryptyk Świętych Dziewic, przypisywany warsztatowi Jakoba Beinharta, tak zwany z Nysy, z Muzeum Narodowego w Warszawie. Kolejne części dotyczą historii (nielicznych pewnych wiadomości o tryptyku, który pojawił się w Nysie na początku XIX wieku i wszelakich domysłów), autorstwa (postacie Mistrza Ołtarza Świętego Łukasza i Jakoba Beinharta oraz inne propozycje), ikonografii (identyfikacja przedstawionych świętych i tematów - Virgo inter virgines, ewentualne Mistyczne zaślubiny św. Katarzyny Aleksandryjskiej), mody (przedstawienia wczesnorenesansowych strojów z tryptyku na tle innych dzieł sztuki) oraz nowatorskich i tradycyjnych aspektów dzieła.

Przedmiotem pracy jest zagadnienie tematu ikonograficznego Divisio Apostolorum w sztuce europejskiej okresu późnego średniowiecza. Podstawowym celem było dokonanie syntetycznego opracowania wskazanego zagadnienia - w tym przedstawienie zakresu treściowego i genezy tematu ikonograficznego oraz sformułowanie typologii przedstawień tematu Divisio Apostolorum. Ponadto celem opracowania było przedstawienie zagadnienia w szerszym kontekście społecznym i religijnym - ze szczególnym uwzględnieniem późnośredniowiecznego ruchu pielgrzymkowego. Praca składa się z wprowadzenia, czterech rozdziałów i podsumowania. W pierwszym rozdziale zostały przedstawione podstawowe ustalenia terminologiczne i podjęta została próba delimitacji pojęć stosowanych w literaturze przedmiotu. Drugi rozdział został poświęcony genezie tematu ikonograficznego Divisio Apostolorum. Uwzględniono źródła literackie tematu ikonograficznego, w tym księgi kanoniczne Nowego Testamentu, apokryfy chrześcijańskie oraz teksty hagiograficzne i historiograficzne, a także jego kontekst liturgiczny - przede wszystkim święto Divisio Apostolorum. Ponadto przedstawiono zarys przemian w obrazowaniu Kolegium Apostolskiego w sztuce wczesnochrześcijańskiej i średniowiecznej. W trzecim rozdziale została przedstawiona proponowana typologia przedstawień tematu Divisio Apostolorum. Wyróżniono trzy typy ikonograficzne - Rozesłanie Apostołów, Pożegnanie Apostołów oraz Pożegnanie Apostołów z Marią. Czwarty rozdział opracowania został poświęcony motywom ikonograficznym związanym z wędrowaniem i pielgrzymowaniem. Ponadto przedstawiono hipotezę dotyczącą przypuszczalnych związków pomiędzy średniowiecznym ruchem pielgrzymkowym i późnośredniowiecznym modelem religijności a specyficznym schematem kompozycyjnym przedstawień w typie Pożegnania Apostołów i Pożegnania Apostołów z Marią. Skrócone wnioski przedstawiono w podsumowaniu, które zamyka pracę magisterską. Opracowanie zawiera wykaz analizowanych przedstawień tematu Divisio Apostolorum z XV i XVI wieku, które zostały wyróżnione w ramach przeprowadzonej kwerendy. Tabele zawierają przeszło pięćdziesiąt przykładów realizacji omawianego tematu ikonograficznego - dzieł malarstwa ściennego i tablicowego, snycerki, iluminatorstwa i grafiki, które pochodzą głównie z obszaru Frankonii, Nadrenii, Szwabii i Bawarii. Część graficzna opracowania zawiera materiał ilustracyjny dotyczący przede wszystkim późnośredniowiecznych przedstawień tematu ikonograficznego Divisio Apostolorum, a także wczesnochrześcijańskich i średniowiecznych przedstawień Kolegium Apostolskiego oraz wizerunków pielgrzymów z przełomu XV i XVI wieku.

Praca omawia zjawisko sztuki chrześcijańskiej w Japonii, w kontekście działalności Jezuitów i budowania dialogu kulturowego z nowymi wiernymi. Analizuje także najczęściej pojawiające się motywy ikonograficzne i ich obecność w świadomości Japończyków po okresie represji chrześcijaństwa.

Przedmiotem pracy jest opracowanie historii, ideologii i funkcji kaplicy czaszek w Czermnej. Zasadniczym celem pracy jest przedstawienie kaplicy na tle zmieniającego się na przestrzeni dziejów motywu śmierci, scharakteryzowanie i analiza obiektu oraz porównanie kaplicy do podobnych budowli w Europie Środkowej. Praca ma również na celu przedstawienie autora kaplicy – proboszcza Wentzela Tomaschka. Celem jest przedstawienie obiektu mało znanego w literaturze naukowej i marginalnie opisanego w literaturze popularnej. Pomimo wielowiekowej historii i dużej popularności turystycznej, kaplica czaszek w Czermnej nie wzbudziła większego zainteresowania w środowisku naukowym i nie doczekała się większego, naukowego opracowania. Kaplica czaszek w Czermnej jest uznanym sanktuarium, wypełnionym ludzkimi szczątkami, pełniącymi funkcję relikwii. Przeznaczona do sprawowania kultu, modlitwy i pamięci wszystkich zmarłych. Jest symbolem czynnej i zbawczej obecności Boga w całej historii człowieka. Przypomnieniem o wcieleniu, odkupieniu i zbawieniu. Jest pamiątką nadzwyczajnych wydarzeń zarówno historycznych jak i mistycznych. Stan badań nad Kaplicą Czaszek w Czermnej jest skromny i został włączony do grupy większych badań nad małą architekturą sakralną, którymi zajmuje się profesor nadzwyczajny doktor habilitowany ksiądz Tadeusz Fitych. Ksiądz Wentzel Tomaschek - autor kaplicy, odnalazł kilkadziesiąt tysięcy ludzkich szczątków i z obawy przed ich zbezczeszczeniem przez zwierzęta, zebrał wszystkie kości w jedno miejsce spoczynku, na wzór kaplic zwiedzanych w trakcie pielgrzymki. Z pomocą grabarza Pflegera, Langera i kościelnego Schmidta, proboszcz odkopał wszystkie szczątki, oczyścił je i wybielił. Były to kości ofiar wojen i zaraz jakie toczyły się na Ziemi Kłodzkiej. Kaplica Czaszek jest kaplicą cmentarną, wzniesioną dzięki finansowemu wsparciu miejscowego możnowładcy – hrabiego Antona von Leslie w 1776 roku w stylu barokowym. Wyraża popularną dla tego stylu fascynację makabrą, a jednocześnie służy w walce z oświeceniowymi ideami.

Opracowanie prezentuje liczne aspekty budowanej w latach 1615-1618 kaplicy zamkowej w Siedlisku. Jej unikatowa architektura jest odzwierciedleniem czasu w jakim powstała, wypadającym na epokę stylistyczną zwaną manieryzmem oraz kręgów wyznaniowych, jakie prezentowała rodzina von Schoenach, będąca nieliczną grupą kalwinistów na Śląsku. Studium omawia w szczególności podłoże ideowe jej powstania jak również analizę architektury i bogatego detalu kamieniarskiego zdobiącego wnętrze.

Celem pracy jest ukazanie trzech fundacji wrocławskich kanoników katedralnych: Laurentiusa Potschela (zm. 1539), Martina Nibelschitza (zm. 1554) i Nicolausa Weidnera (zm. 1555) w kontekście ówczesnej refleksji nad stanem Kościoła katolickiego i możliwościach jego naprawy. Dzieła te, wykorzystujące odpowiednio motywy biblijne: "Wypędzenia przekupniów ze świątyni", "Przypowieści o niemiłosiernym słudze" oraz "Przypowieści o miłosiernym Samarytaninie" jako główne tematy ikonograficzne, dowodzą jednocześnie zbytniej sztywności utrwalonych na gruncie literatury z zakresu historii sztuki podziałów, arbitralnie dzielących wczesnonowożytne epitafia obrazowe na "katolickie" i "protestanckie", opierając się przede wszystkim na przynależności konfesyjnej fundatora. Osobne zagadnienie poruszone w pracy stanowi wskazanie możliwych związków między treściami ideowymi omawianych zabytków, a myślą Erazma z Rotterdamu. Praca ma zarazem stanowić głos mający na celu dopełnienie obrazu wrocławskiej kapituły katedralnej w pierwszej połowie XVI wieku, szczególnie zaś - silniejsze wciągnięcie fundacji jej członków w obszar zainteresowań historyków sztuki.

Praca poświęcona dawnemu kościołowi granicznemu w Biedrzychowicach (powiat lubański). Podzielona na siedem rozdziałów. W pierwszym z nich zostały omówione materiały o charakterze źródłowym oraz literatura dotycząca zabytku. Kolejny stanowi próbę opisania dziejów granicy na rzece Kwisie, która w czasach powstania kościoła miała charakter granicy państwowej. W rozdziale trzecim przedstawiono historię wsi Biedrzychowice. Kolejna część pracy została poświęcona przyczynom powstania grupy kościołów granicznych oraz okolicznościom podjęcia inicjatywy budowy biedrzychowickiej świątyni w latach 1654-1656. Rozdział piąty opisuje dzieje kościoła i parafii od 1654 r. do 1945 r. Historia wspólnoty jest podzielona na lata patronatu kolejnych właścicieli Biedrzychowic, od momentu kupna wsi do chwili sprzedaży dóbr bądź przekazania ich członkom rodziny. W następnej części niniejszej pracy opisano współczesny wygląd kościoła w Biedrzychowicach: architekturę oraz wyposażenie. W podrozdziale wymieniono również zaginione elementy wystroju świątyni. Kolejny rozdział stanowi analizę współczesnego stanu zachowania zabytku oraz jego otoczenia, której wynikiem jest prezentacja wniosków konserwatorskich dotyczących kościoła w Biedrzychowicach. Ponad to niniejsza praca zawiera część ilustracyjną obrazującą obecny stan budowli i elementy dawnego wyposażenia, które zachowały się do dzisiaj oraz te, które uważa się za zaginione bądź zniszczone.

Niniejsza praca stanowi pierwsze monograficzne opracowanie dotyczące protestanckich adaptacji średniowiecznych ołtarzy na Dolnym Śląsku, w większości przeprowadzonych na przestrzeni XVI i XVII wieku. We wprowadzeniu znajduje się krótkie omówienie zagadnienia nowożytnego historyzmu, jako tematu bezpośrednio związanego z fenomenem nowożytnych adaptacji, a także stan badań oraz przyjęta metodologia, dla której główną inspiracją były Beltignowskie rozumienie obrazu kultowego, stojącego w opozycji do obrazu-dzieła sztuki, a przede wszystkim jego pojęcie krytyki obrazów, które zdaniem autorki można zastosować także wobec praktyki adaptacji średniowiecznych sprzętów liturgicznych. Jednym z założeń pracy było zaprezentowanie możliwie pełnego teologicznego kontekstu, w jakim zaistniały protestanckie adaptacje retabulów, czemu służą pierwsze dwa rozdziały, skupiające się na stosunku reformacji do tradycji średniowiecznej w aspekcie teoretycznym - teologii mszy oraz eucharystii - oraz praktycznym - czyli sposobów funkcjonowania średniowiecznych ołtarzy i innych elementów wyposażenia liturgicznego w świątyniach nowego wyznania. W kolejnym rozdziale zarysowana jest specyfika produkcji ołtarzy na Śląsku w okresie późnego gotyku oraz w nowożytności, kiedy pojawiły się nowe tendencje stylowe. Dwa ostatnie rozdziały dotyczą już ściśle głównego problemu badawczego pracy - czwarty prezentuje analizę formalną protestanckich adaptacji średniowiecznych retabulów na Śląsku, piąty - analizę ikonograficzną, z wyszczególnieniem występujących w adaptacjach wątków konfesyjnych oraz fundatorskich. Badania te potwierdziły przewagę tendencji tradycjonalistycznych i zachowawczych nad polemicznymi, innowacyjnymi - przejawiają się one zarówno w cechach formalnych, jak i programach ikonograficznych protestanckich adaptacji średniowiecznych ołtarzy śląskich. Taka predylekcja znajduje uzasadnienie w łagodnym, pokojowym przebiegu reformacji na Śląsku. Integralną część pracy stanowi katalog opisanych przypadków adaptacji.

Praca stanowi monograficzne opracowanie nagrobka księcia Jana Podiebrada i księżnej Krystyny Szydłowieckiej w kościele zamkowym w Oleśnicy oraz wpisuje go w szerszy krąg tradycji funeralnej XVI wieku na terenie Rzeszy, Śląska i Polski. Została w niej zebrana i usystematyzowana dotychczasowa wiedza dotycząca nagrobka oraz dokonano jego analizy – zarówno stylistycznej, jak i ikonograficzno-ikonologicznej. Praca została podzielona na cztery główne części. Poprzedza je stan badań, który podsumowuje aktualną wiedzę na temat omawianego dzieła. Pierwsza część została podzielona na cztery rozdziały omawiające kolejno: krótką historię wyodrębnienia się księstwa oleśnickiego w 1312 roku oraz władztwa Piastów na tych terenach, następnie dzieje przejęcia władzy przez ród Podiebradów i ich rządy, aż do wygaśnięcia rodu. W trzecim rozdziale autorka skupia się głównie na omówieniu postaci ojca Jana, Karola I Podiebrada, natomiast ostatni, czwarty rozdział został całkowicie poświęcony sylwetce fundatora nagrobka oraz omówieniu jego wkładu w rozwój księstwa oleśnickiego i jego stolicy. Część druga składa się z dwóch rozdziałów: opisu formalnego i analizy stylistycznej nagrobka. W kolejnej części pracy zaprezentowane zostały treści ideowe oraz symbolika. Ostatnia, czwarta część, traktuje o twórcy nagrobka oleśnickiego. Zebrany w niej został obecny stan wiedzy na jego temat.

Tematem pracy jest manierystyczne epitafium nagrobne z kościoła zamkowego w Oleśnicy, wykonane dla młodego księcia ziębicko-oleśnickiego Karola Krzysztofa Podiebrada w 1579 roku, prawdopodobnie przez niderlandzkiego rzeźbiarza Hansa Fleisera. Praca podzielona jest na siedem rozdziałów, które kolejno przeprowadzają czytelnika przez historię czeskiego rodu Podiebradów oraz wpływu jaki wywarli na sztukę i kulturę umysłową Śląska, dzieje miasta Oleśnicy, ważnego ośrodka militarno-administracyjnego, przemianę kościoła zamkowego w nekropolię królewską o charakterze reprezentacyjnym, w której po dziś dzień znajdują się nagrobki rodowe, idealnie obrazujące przeskok stylowy z form wczesnorenesansowych z reminiscencjami tradycji gotyckiej, w formę dojrzałego renesansu i manieryzmu. Względem tego, następny rozdział skupia się na uwarunkowaniach społecznych twórczości artystycznej na Śląsku w XVI wieku, wyjaśniając szerzej zjawisko niderlandyzmu i reformacji, odgrywających ogromną rolę w kształtowaniu się kierunku rozwoju sztuki. Dalsza część pracy, poświęcona jest analizie nagrobka księcia Karola Krzysztofa oraz problematyce autorstwa, a także pokazaniu, wysokiego kunsztu wykonania tego dzieła i koncepcji, w zderzeniu z lokalną tradycją rzeźby sepulkralnej. Na zakończenie, został poruszony temat wpływu wizerunku księcia Karola Krzysztofa Podiebrada na późniejsze realizacje nagrobków figuralnych na Śląsku.

Przedmiotem rozważań niniejszej pracy są drewniane chrzcielnice powstałe w latach 1580-1660 na Śląsku. Pierwszą datę wyznacza najstarsza znana nam chrzcielnica drewniana (z kościoła pw. św. Marcina w Jaworze), drugą wytyczają w przybliżeniu lata wdrażania postanowień pokoju westfalskiego (1648), a więc silnych akcji rekatolizacyjnych oraz „redukcji” kościołów protestanckich. Jako obszar badań przyjęto terytorium Śląska w jego historycznych granicach sprzed wybuchu wojny trzydziestoletniej. Głównym celem niniejszego studium jest zwrócenie uwagi na fenomen nowożytnych chrzcielnic drewnianych na Śląsku. Rekapitulacja i aktualizacja dotychczasowego stanu badań, a także inwentaryzacja zachowanych zabytków, w wielu przypadkach nieobecnych w dotychczasowej literaturze przedmiotu. Rozważaniom poddane zostaną ich aspekty formalne w odniesieniu do dziedzictwa średniowiecznej sztuki baptyzmalnej, jak i ówczesnej produkcji chrzcielnic. Jednym z założeń pracy jest przywrócenie analizowanych zabytków do ich pierwotnego kontekstu, a mianowicie przestrzeni świątyni luterańskiej. W kontekście zależności funkcjonalnych i spacjalnych, analizie poddana zostanie ich forma, dekoracja oraz warunkowane przez nie sposoby recepcji. Uwaga zwrócona zostanie nie tylko na liturgiczne zastosowanie tych sprzętów, ale również funkcje dydaktyczne i kommemoracyjne.

W pracy podjęta została próba monograficznego opracowania jednego z najciekawszych nowożytnych ołtarzy na Dolnym Śląsku – ołtarza głównego w rzymsko-katolickim kościele parafialnym pw. św. Jerzego w Dzierżoniowie. Celem niniejszej pracy było ukazanie walorów artystycznych ołtarza głównego z kościoła św. Jerzego w Dzierżoniowie. W pierwszym rozdziale autor ukazał zarys historyczny miasta Dzierżoniowa. W drugim rozdziale przedstawiona została historia średniowiecznego kościoła farnego przy uwzględnieniu krótkiego opis budowli sakralnej. Trzeci i czwarty rozdział przedstawia opis protestanckiego ołtarza głównego oraz dobudowanej w późniejszym czasie katolickiej, barokowej części ołtarza. Drewniany ołtarz z XVII i XVIII wieku stanowi zabytek wysokiej klasy na terenie Śląska. Jego dekoracyjność podkreślają różnobarwne polichromie, a także złocenia i srebrzenia. Formę dzieła artystycznego wzbogacają liczne zdobienia ornamentalne, obiekty z rozbudowanym wystrojem rzeźbiarskim oraz malarskim, a także łacińskie inskrypcje, dzięki, którym udało się ustalić twórców.