W pracy podjęta została próba monograficznego opracowania jednego z najciekawszych nowożytnych ołtarzy na Dolnym Śląsku – ołtarza głównego w rzymsko-katolickim kościele parafialnym pw. św. Jerzego w Dzierżoniowie. Celem niniejszej pracy było ukazanie walorów artystycznych ołtarza głównego z kościoła św. Jerzego w Dzierżoniowie. W pierwszym rozdziale autor ukazał zarys historyczny miasta Dzierżoniowa. W drugim rozdziale przedstawiona została historia średniowiecznego kościoła farnego przy uwzględnieniu krótkiego opis budowli sakralnej. Trzeci i czwarty rozdział przedstawia opis protestanckiego ołtarza głównego oraz dobudowanej w późniejszym czasie katolickiej, barokowej części ołtarza. Drewniany ołtarz z XVII i XVIII wieku stanowi zabytek wysokiej klasy na terenie Śląska. Jego dekoracyjność podkreślają różnobarwne polichromie, a także złocenia i srebrzenia. Formę dzieła artystycznego wzbogacają liczne zdobienia ornamentalne, obiekty z rozbudowanym wystrojem rzeźbiarskim oraz malarskim, a także łacińskie inskrypcje, dzięki, którym udało się ustalić twórców.

Sztuka późnego gotyku na Śląsku zachowała do dzisiejszych czasów wiele cennych obiektów artystycznych, które w wyniku różnych czynników zewnętrznych, straciły swoją dotychczasową strukturę, a tym samym nadany im pierwotnie przekaz ideowy. Jednymi z takich prac są cztery gotyckie rzeźby tronujących świętych z kościoła Bożego Ciała we Wrocławiu. Dzieła te o bardzo interesującym i rzadkim typie przedstawienia są jednocześnie przykładami dwubiegunowości stylowej. Poza tym także ich do końca nie znana historia, potwierdzona źródłami od końca XIX w. po II Wojnie Światowej zaczyna być pisana na nowo w układzie dwóch kolekcje sztuki średniowiecznej w Polsce w Muzeum Narodowym we Wrocławiu oraz Muzeum UJ "Collegium Maius" w Krakowie. Przedstawiona praca jest pierwszą próbą scalenia gotyckiego układu kompozycyjnego w ujęciu historyczno-sztucznym, dokonaniem pełnej analizy stylistyczno-formalnej oraz ikonograficznej obiektów, z próbą identyfikacji jednej z postaci świętych, której struktura materiałowa została najbardziej zniszczona. Jest także próbą wskazania związku opisywanych zabytków z innymi stylowo powiązanymi obiektami, niegdyś będącymi jednym dziełem artystycznym o tych samych cechach i będącym jednym późnogotyckim retabulum ołtarzowym.

Celem niniejszej pracy jest stworzenie pełnej monografii dwóch gotyckich figur, przedstawiających Matkę Boską z Dzieciątkiem oraz Chrystusa jako Vir Dolorum. Rzeźby te pierwotne pochodziły z kościoła pw. św. Stanisława, św. Doroty i św. Wacława we Wrocławiu, obecnie zaś znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie. Figury te stanowiły dotychczas temat kilku jedynie artykułów, które nie wyjaśniły jednak wszystkich związanych z nimi problemów. Obie wrocławskie rzeźby datuje się najczęściej na ok. 1430 rok i uznaje za dzieło jednego artysty. Pełnoplastyczne figury Madonny i Chrystusa wykonano z piaskowca, a następnie polichromowano i złocono. Rzeźby aż do 1937 roku stały w niszach filarów kościoła św. Doroty. Około 1940 roku zostały zabrane z kościoła, najpewniej wskutek działań mających na celu uchronienie ich przed zniszczeniem w czasie II wojny światowej. W 1946 roku obie rzeźby, w wyniku tzw. akcji rewindykacyjnej, zostały przywiezione do Muzeum Narodowego w Warszawie. Figury do czasów obecnych przetrwały w dobrym stanie. Potwierdzone są ich konserwacje w XIX wieku (miała ona na celu usunięcie wcześniejszej barokizacji) oraz w 1937 roku. Figura Chrystusa konserwowana była również w 2014 roku. Zarówno figura Madonny jak i Chrystusa jest bardzo interesująca pod względem ikonografii. Atrybut Matki Boskiej ma formę krzewu–drzewka, mięsistej łodygi o wydłużonej koronie. Najczęściej uznawany jest on za przedstawienie Drzewa Życia pod postacią pędu winnej latorośli, rzadziej zaś za Drzewo Jessego lub Drzewo Krzyża Świętego. Niekiedy na podstawie analogii z dziełami grupy tzw. Madonn Winnego Krzewu uznaje się, iż na atrybucie Madonny umieszczony był krucyfiks. Brak jednak dowodów, które ostatecznie potwierdziłyby lub zaprzeczyły tej teorii. Równie interesującym symbolem są bestie znajdujące się zarówno pod stopami Madonny jak i Jezusa. Chrystus z tej pary figur przedstawiony został jako Vir Dolorum, który to typ ikonograficzny wywieść można z XII wiecznej sztuki wschodniej. Motyw ten szybko spopularyzował się w sztuce zachodu, a sam wizerunek Jezusa często łączony był z przedstawieniem Matki Boskiej. Świadczyć o tym mogą m.in. liczne zachowane na Śląsku rewersy skrzydeł ołtarzowych. Na figury Madonny i Chrystusa z kościoła św. Doroty oddziaływały wpływy sztuki niemieckiej, austriackiej i czeskiej. Doskonale widoczne jest to w postaci Vir Dolorum, bardzo często porównywanej do Chrystusa z katedry z Ulm, autorstwa Hana Multschera. Przedstawienie Matki Boskiej natomiast, niejednokrotnie łączone z grupą nadreńskich Madonn Winnego Krzewu, bez wątpienia nosi w sobie również echo przedstawień czeskich Pięknych Madonn. Obie figury związane są też z tradycją rzeźby dewocyjnej, której celem było bezpośrednie zwrócenie się ku wiernemu oraz wezwanie do współodczuwania w modlitwie. Uwidacznia się to nie tylko w pasyjnej symbolice obu dzieł, lecz również w czysto formalnym zwróceniu się figur w kierunku wiernego. Badania nad rzeźbami Chrystusa i Mad

Celem pracy jest analiza porównawcza roślin z zielników z lat 1440-1613 w zestawieniu gatunkowym. Praca ta jest próbą wykazania zmian i ewolucji, jakie następowały w tym okresie w obrębie materiału ilustracyjnego w ręcznie pisanych i drukowanych zielnikach. W jej ramach zawarte są podstawowe informacje dotyczące każdego z omawianych zielników, krótki opis początków powstawania pierwszych opracowań dotyczących roślin leczniczych oraz najistotniejszych elementów zawartości zielników.

Obramienia architektoniczne, jak okna, arkady, balkony były wykorzystywane w sztuce średniowiecznej jako kontekst przestrzenny dla przedstawień figuralnych, zarówno w rzeźbie, jak i w malarstwie. W części tego typu kompozycji można dopatrywać się przejawów iluzji zacierającej granice między przedstawieniem a rzeczywistością. Rzeźbione popiersia mogły być wkomponowane w rzeczywiste okna lub balustrady balkonów, empor. Rzeźby umieszczano również we wnękach, które swoim kształtem naśladowały otwory okienne. Motyw okna, parapetu występował także w piętnastowiecznym malarstwie portretowym oraz religijnym, przybliżając odbiorcę do świata przedstawionego, zarazem jednak tworząc między nimi barierę. Podobną funkcję pełniły w malowanych retabulach arkady, które przede wszystkimi stanowiły ramę otwierającą widok na ukazaną w głębi scenę. Wspólnym mianownikiem analizowanych przedstawień jest to, że ich iluzjonistyczność opiera się w znacznej mierze na realistycznie przedstawionej architekturze oraz relacji pomiędzy nią a ukazywanymi postaciami.

Praca przedstawia przegląd oraz porównanie opracowań na temat typologii architektury kościołów chrześcijańskich średniowiecznej Nubii (VI - XIV w.). Przeprowadzona analiza ewolucji form architektonicznych budowli sakralnych pochodzących z terenów trzech państw chrześcijańskich - Nobadii, Makurii oraz Alodii opisuje poszczególne etapy rozwoju form architektonicznych nubijskich obiektów sakralnych. Klasyfikacja oraz systematyzacja odkrytych obiektów jest ściśle związana z czasem powstania kościołów oraz uwzględnia kolejne przebudowy. Opracowanie opiera się na analizie komparatystycznej podstawowych prac typologicznych autorstwa Wiliama Adamsa oraz Przemysława Gartkiewicza, uwzględniając różne poglądy badaczy na znaczenie budowli sakralnych na planie podłużnym i centralnym w historii kościołów nubijskich. Geneza wpływów obecnych w architekturze kościołów nubijskich wskazuje na zapożyczenia przeniesione z ówczesnych centrów życia chrześcijańskiego. Formy niektórych elementów architektonicznych zostały zaczerpnięte z architektury bizantyjskiej. Rozwiązanie wschodniej partii kościoła w postaci zablokowanej absydy wyciągniętej do środka budowli pochodzi z terenów palestyńsko-syryjskich. Osobną kwestią poruszoną w pracy pozostaje rola wpływów lokalnych. Kształtowanie układu przestrzennego klasycznego rozwiązania kościoła nubijskiego polegało na połączeniu planu budowli podłużnej z centralną z charakterystycznym ukształtowaniem przestrzeni liturgicznej w części wschodniej. Późne wpływy architektury arabskiej oraz bliskowschodniej, w szczególności martyriów, przejawiały się w planach kościołów pielgrzymkowych. Praca również zawiera analizę typologiczną rozplanowania kościołów według funkcji, którą pełniły (na przykład, kościoły królewskie, klasztorne, katedry, pielgrzymkowe, kommemoratywne). Krótki rys historyczny regionu zawarty w pracy przedstawia dzieje Nubii od wczesnych okresów po upadek królestw średniowiecznych.

W niniejszej pracy omawiam genezę, formę i treść nimbu oraz analizuję motyw na wybranych przykładach sztuki śląskiej. Odwołuję się głównie do opracowań Jerzego Miziołka, Webera Waltera, Halla Edwina i Uhra Horsta. Naświetlam, jak bardzo ważnym elementem przy przeprowadzeniu dogłębnej analizy warstwy ikonograficznej świętych jest nimb. A też jak mało temat był badany szczególnie na terenie Polski. W drugim rozdziale zostały omówione terminy bliskie za znaczeniem, w brzmieniu lub wizualności, takie jak nimb, aureola, aurea, halo, gloria. Sprecyzowano definicje oraz udokumentowano ewolucję znaczeniową i interpretacyjną odwołując się do słowników, leksykonów, encyklopedii i innych opracowań. Na potrzebę pracy stworzyłam tabelę "Interpretacja formy graficznej oraz znaczenia", w której graficznie przedstawiłam typy nimbu oraz aureoli za opracowaniami umieszczonymi w rozdziale 5. W rozdziale trzecim omówiony został motyw w kontekście historyczno-sztucznym, zaczynając od początków wizualizacji motywu, jako sublimacja postaci świętych. Kult solarny oraz walka kościoła z kultem miała ogromne znaczenie w kształtowaniu się nimbu w sztuce chrześcijańskiej. W tym rozdziale omówiłam typy nimbu. W czwartym rozdziale omówione zostały formy nimbu na wybranych przykładach sztuki śląskiej: fragment obrazu Tronu Łaski, Fragment nastawy ołtarzowej z przedstawieniami świętych i scenami z Ewangelii ukazujący św. Elżbietę, dwa fragmenty obrazu z ołtarza św. Barbary ukazujące świętą, fragment obrazu ołtarzowego ukazującego Madonnę w komnacie, fragment obrazu Matki Boskiej z Dzieciątkiem, fragment kwatery skrzydła poliptyku (rewers) przedstawiający Zaśnięcie Marii, fragment malowanej kwatery skrzydła poliptyku Marii Boskiej, św. Augustyna i Jadwigi ze sceną Biczowania, fragment poliptyku Zaśnięcia Marii ukazujący Jana Ewangelistę, fragment obrazu ołtarzowego Madonna w komnacie ukazujący Dzieciątko, fragment epitafium Johannesa Pretwitcza z przedstawienie Przeniesienia Pańskiego, fragment obrazu z epitafium Baltazara Bregela z przedstawieniem wskrzeszenia Łazarza ukazujący Jezusa i fragment skrzydła poliptyku z przedstawieniami świętych ukazujący św. Sebastiana oraz Andrzeja.

Zasadniczym celem niniejszej pracy było zebranie dotychczas funkcjonujących teorii na temat pochodzenia motywów antropomorficznych w złotnictwie wielkomorawskim, ich przeanalizowanie oraz uzupełnienie o nowe poglądy. Ze względu na czas powstawania wybranych ozdób, w którym nowa wiara chrześcijańska ścierała się z wierzeniami ludów zamieszkałych na terenach Europy Środkowej, istotne było uzupełnienie pracy o rozważania na temat granic pomiędzy symboliką chrześcijańską a pogańską, co nie zawsze było możliwe. Zakres terytorialny wybranych obiektów obejmuje głównie trzon dawnego państwa wielkomorawskiego (Mikulčice i Staré Město-Uherské Hradiště). Dodatkowym kryterium było ograniczenie wyboru do obiektów znajdujących się w kolekcji Muzeum Ziemi Morawskiej w Brnie. Praca dotyczy przede wszystkim ozdób męskich, jakimi były okucia pasów, akcesoria stroju/końskiego rzędu z motywem ludzkich masek, a ponadto - krzyżyków i pektorałów oraz ozdób unikatowych, których nie sposób przypisać do konkretnej kategorii. W pracy znalazły się także rozdziały dotyczące historii państwa wielkomorawskiego, przemian w sztuce złotniczej na tym obszarze, najczęściej stosowanych technik złotniczych, najważniejszych odkryć archeologicznych oraz teorii, jakie im towarzyszyły. Analiza ww. motywów ikonograficznych doprowadziła autorkę do wniosków mówiących o wielokulturowości w sztuce złotniczej Wielkich Moraw, jako państwa wielu plemion słowiańskich i ludów przybyłych spoza jego granic. Prócz pierwiastka lokalnego, w zebranym zbiorze dało się zauważyć wpływy bizantyjskie, longobardzkie, karolińskie, koptyjskie, anglosaskie i skandynawskie, z czego te ostatnie wymagają zweryfikowania w dalszych badaniach.

Charakterystyka instrumentów muzycznych oraz ich odpowiedników na kamiennych rzeźbach średniowiecznych zlokalizowanych we Wrocławiu na Ratuszu oraz Kościele św. Elżbiety.

Tematem pracy jest Tryptyk Świętych Dziewic, przypisywany warsztatowi Jakoba Beinharta, tak zwany z Nysy, z Muzeum Narodowego w Warszawie. Kolejne części dotyczą historii (nielicznych pewnych wiadomości o tryptyku, który pojawił się w Nysie na początku XIX wieku i wszelakich domysłów), autorstwa (postacie Mistrza Ołtarza Świętego Łukasza i Jakoba Beinharta oraz inne propozycje), ikonografii (identyfikacja przedstawionych świętych i tematów - Virgo inter virgines, ewentualne Mistyczne zaślubiny św. Katarzyny Aleksandryjskiej), mody (przedstawienia wczesnorenesansowych strojów z tryptyku na tle innych dzieł sztuki) oraz nowatorskich i tradycyjnych aspektów dzieła.

Przedmiotem pracy jest zagadnienie tematu ikonograficznego Divisio Apostolorum w sztuce europejskiej okresu późnego średniowiecza. Podstawowym celem było dokonanie syntetycznego opracowania wskazanego zagadnienia - w tym przedstawienie zakresu treściowego i genezy tematu ikonograficznego oraz sformułowanie typologii przedstawień tematu Divisio Apostolorum. Ponadto celem opracowania było przedstawienie zagadnienia w szerszym kontekście społecznym i religijnym - ze szczególnym uwzględnieniem późnośredniowiecznego ruchu pielgrzymkowego. Praca składa się z wprowadzenia, czterech rozdziałów i podsumowania. W pierwszym rozdziale zostały przedstawione podstawowe ustalenia terminologiczne i podjęta została próba delimitacji pojęć stosowanych w literaturze przedmiotu. Drugi rozdział został poświęcony genezie tematu ikonograficznego Divisio Apostolorum. Uwzględniono źródła literackie tematu ikonograficznego, w tym księgi kanoniczne Nowego Testamentu, apokryfy chrześcijańskie oraz teksty hagiograficzne i historiograficzne, a także jego kontekst liturgiczny - przede wszystkim święto Divisio Apostolorum. Ponadto przedstawiono zarys przemian w obrazowaniu Kolegium Apostolskiego w sztuce wczesnochrześcijańskiej i średniowiecznej. W trzecim rozdziale została przedstawiona proponowana typologia przedstawień tematu Divisio Apostolorum. Wyróżniono trzy typy ikonograficzne - Rozesłanie Apostołów, Pożegnanie Apostołów oraz Pożegnanie Apostołów z Marią. Czwarty rozdział opracowania został poświęcony motywom ikonograficznym związanym z wędrowaniem i pielgrzymowaniem. Ponadto przedstawiono hipotezę dotyczącą przypuszczalnych związków pomiędzy średniowiecznym ruchem pielgrzymkowym i późnośredniowiecznym modelem religijności a specyficznym schematem kompozycyjnym przedstawień w typie Pożegnania Apostołów i Pożegnania Apostołów z Marią. Skrócone wnioski przedstawiono w podsumowaniu, które zamyka pracę magisterską. Opracowanie zawiera wykaz analizowanych przedstawień tematu Divisio Apostolorum z XV i XVI wieku, które zostały wyróżnione w ramach przeprowadzonej kwerendy. Tabele zawierają przeszło pięćdziesiąt przykładów realizacji omawianego tematu ikonograficznego - dzieł malarstwa ściennego i tablicowego, snycerki, iluminatorstwa i grafiki, które pochodzą głównie z obszaru Frankonii, Nadrenii, Szwabii i Bawarii. Część graficzna opracowania zawiera materiał ilustracyjny dotyczący przede wszystkim późnośredniowiecznych przedstawień tematu ikonograficznego Divisio Apostolorum, a także wczesnochrześcijańskich i średniowiecznych przedstawień Kolegium Apostolskiego oraz wizerunków pielgrzymów z przełomu XV i XVI wieku.

Praca została poświęcona kościołowi poewangelickiemu z 1911 roku znajdującemu się w miejscowości Prusice. Posiada ona formę klasycznej monografii pojedynczego obiektu. Celem pracy było dokonanie pierwszego opracowania kościoła ukazującego budowlę w jak najszerszym kontekście. Znalazły się w niej pierwsze tak szczegółowe opisy obiektu, biogramy twórców oraz analizy architektury i wyposażenia. Analiz tych dokonano na tle historycznym, przemian stylowych oraz społecznych, które połączono z analizami formalnymi. Ponadto w pracy ukazano dzieje protestantyzmu w skali miasteczka Prusic oraz okoliczności wybudowania świątyni. W studium zamieszczono również interpretację programu ikonograficznego kościoła.

Praca magisterska podejmuje tematykę architektury sakralnej Brochowa początku XX wieku. Kościół św. Jerzego oraz kościół Ducha Świętego zostały zaprojektowane przez berlińskiego architekta, Oskara Hossfelda w dwóch odmiennych stylach. Część pierwsza pracy zawiera zarys historyczny Brochowa oraz opis jego rozwoju urbanistycznego. Osiedle jest silnie związane z rozwojem kolejnictwa, co zostało zaznaczone w pracy. Następnie przedstawiono osobę architekta Oskara Hossfelda, przegląd jego twórczości oraz poglądów na architekturę sakralną. Dalsza część pracy poświęcona jest dwom brochowskich kościołom. Dzięki analizie materiałów archiwalnych oraz skromnej literaturze przedmiotu, ustalono nieznane do tej pory fakty związane z budową świątyń. Opisy architektoniczne oraz analiza stylu i formy uzupełniają rozdziały historyczne. W ostatniej części pracy świątynie zostały porównane z innymi realizacjami architekta, a Brochów – z osiedlami kolejowymi.

Praca dotyczy relacji artystycznych Anglii i terenów Śląska w drugiej połowie XVIII wieku oraz na początku wieku XIX. Zostały one scharakteryzowane na podstawie kilku przykładów dzieł architektury rezydencjonalnej oraz sakralnej. Opisano przyczyny fascynacji architekturą angielską na terenie Śląska, a także drogi transferu motywów, idei i form architektonicznych. Ta importowana z Wysp Brytyjskich stylistyka została opisana jako przejaw wyrafinowanego, nietuzinkowego, nowoczensego gustu. Przejawiała się ona w twórczości kilku scharakteryzowanych w pracy architektów, fundatorów i filozofów, przy czym jednym z głównych motywów, decydujących o "angielskości" wielu realizacji, uznano serlianę. Z pewnością temat wymaga dalszych badań.

Praca jest pierwszą próbą rozpoznania zjawiska architektury sakralnej na obszarze Śląska w czasach międzywojennych. Zakres terytorialny pracy obejmuje obszar Dolnego i Górnego Śląska w jego granicach administracyjnych istniejących w okresie od 1922 roku do początku II wojny światowej, czasowo natomiast obejmuje lata od roku 1919 do powstania w roku 1942 ostatniej budowli kościelnej przedwojennego Śląska i odpowiada dwóm epokom dziejów Niemiec: Republice Weimarskiej i III Rzeszy. Nieodzownym elementem architektury, a w szczególności sakralnej, jest ideologia. W czasach wielkich reform, będących następstwem XIX wiecznego kryzysu wiary i religii, potrzebne były zmiany i to zasadnicze. Nowoczesne ruchy odnowy liturgii ogarnęły Kościoły katolickie i protestanckie. Końcową, najobszerniejszą część pracy stanowi przegląd architektury sakralnej Śląska, z podziałem na regiony, miasta, przedstawiony w sposób chronologiczny, lub według architektów, by lepiej przybliżyć stylistykę i ewolucję form i twórczości poszczególnych architektów. Omówionych zostało 80 kościołów i projektów powstałych na terenie Śląska w latach 1919-1942, jednak ich liczba jest większa. Wybrano jedynie te, które stanowią ciekawy obraz architektonicznego Śląska, z celowym pominięciem powtórzeń i mało znaczących realizacji. Ta część pracy jest, jak już wspomniano, pierwszą próbą syntezy całości międzywojennej, śląskiej architektury sakralnej podjętą w dotychczasowej literaturze przedmiotu.

Praca jest monografią pałacu w Rząśniku (woj. dolnośląskie). Celem pracy jest zebranie i omówienie źródeł oraz dotychczasowego stanu badań. Ponadto zostaje opisana historia miejscowości, a także samego pałacu, co prowadzi do rekonstrukcji jego barokowej bryły. Dokonano również analizy stylistycznej, dzięki której możliwe jest scharakteryzowanie twórczości architekta Martina Frantza, a zestawienie pałacu z innymi obiektami pozwoliło na ustalenie jego rangi na tle architektury barokowej na Śląsku.

Niniejsza praca magisterska stanowi pierwsze monograficzne opracowanie polichromii w kościele pw. św. Jana Chrzciciela w Łosiowie. Celem jest podsumowanie stanu wiedzy zgromadzonej w literaturze przedmiotu, wyczerpujący opis, analiza ikonograficzna wystroju malarskiego oraz wyjaśnienie problemu ich autorstwa.