Celem niniejszej pracy jest próba przedstawienia relacji architektury współczesnej z architekturą zabytkową w możliwie jak najpełniejszym kontekście. Temat ten do tej pory nie doczekał się samodzielnego opracowania. Będąc zagadnieniem konserwatorskim, pojawia się w publikacjach związanych z ochroną zabytków lub jest przedmiotem konferencji dotyczących rewitalizacji. Jako samodzielny temat stanowi treść artykułów, dyskusji i debat. Takie rozproszenie powoduje dezintegrację wątku i wprowadza chaos. Zgromadzone podczas badania tematu informacje, mają za zadanie uporządkować wiedzę dotyczącą zagadnienia.

Przedmiotem pracy jest zagadnienie tematu ikonograficznego Divisio Apostolorum w sztuce europejskiej okresu późnego średniowiecza. Podstawowym celem było dokonanie syntetycznego opracowania wskazanego zagadnienia - w tym przedstawienie zakresu treściowego i genezy tematu ikonograficznego oraz sformułowanie typologii przedstawień tematu Divisio Apostolorum. Ponadto celem opracowania było przedstawienie zagadnienia w szerszym kontekście społecznym i religijnym - ze szczególnym uwzględnieniem późnośredniowiecznego ruchu pielgrzymkowego. Praca składa się z wprowadzenia, czterech rozdziałów i podsumowania. W pierwszym rozdziale zostały przedstawione podstawowe ustalenia terminologiczne i podjęta została próba delimitacji pojęć stosowanych w literaturze przedmiotu. Drugi rozdział został poświęcony genezie tematu ikonograficznego Divisio Apostolorum. Uwzględniono źródła literackie tematu ikonograficznego, w tym księgi kanoniczne Nowego Testamentu, apokryfy chrześcijańskie oraz teksty hagiograficzne i historiograficzne, a także jego kontekst liturgiczny - przede wszystkim święto Divisio Apostolorum. Ponadto przedstawiono zarys przemian w obrazowaniu Kolegium Apostolskiego w sztuce wczesnochrześcijańskiej i średniowiecznej. W trzecim rozdziale została przedstawiona proponowana typologia przedstawień tematu Divisio Apostolorum. Wyróżniono trzy typy ikonograficzne - Rozesłanie Apostołów, Pożegnanie Apostołów oraz Pożegnanie Apostołów z Marią. Czwarty rozdział opracowania został poświęcony motywom ikonograficznym związanym z wędrowaniem i pielgrzymowaniem. Ponadto przedstawiono hipotezę dotyczącą przypuszczalnych związków pomiędzy średniowiecznym ruchem pielgrzymkowym i późnośredniowiecznym modelem religijności a specyficznym schematem kompozycyjnym przedstawień w typie Pożegnania Apostołów i Pożegnania Apostołów z Marią. Skrócone wnioski przedstawiono w podsumowaniu, które zamyka pracę magisterską. Opracowanie zawiera wykaz analizowanych przedstawień tematu Divisio Apostolorum z XV i XVI wieku, które zostały wyróżnione w ramach przeprowadzonej kwerendy. Tabele zawierają przeszło pięćdziesiąt przykładów realizacji omawianego tematu ikonograficznego - dzieł malarstwa ściennego i tablicowego, snycerki, iluminatorstwa i grafiki, które pochodzą głównie z obszaru Frankonii, Nadrenii, Szwabii i Bawarii. Część graficzna opracowania zawiera materiał ilustracyjny dotyczący przede wszystkim późnośredniowiecznych przedstawień tematu ikonograficznego Divisio Apostolorum, a także wczesnochrześcijańskich i średniowiecznych przedstawień Kolegium Apostolskiego oraz wizerunków pielgrzymów z przełomu XV i XVI wieku.

Twórczośc malarska Erny Rosenstein ukazana w konktekście wielu nurtów sztuki. Przegląd obrazów ukazujący różnorodność jej twórczości, wiele źródeł inspiracji oraz korzeni artystki, ale także rys realiów jej działań będących obok wewnętrznych motywacji podłożem jej artystycznych poczynań.

Andrzej Klimowski urodził się w Londynie w 1949 roku. Studiował rzeźbę i malarstwo w St. Martin School of Art w Londynie. Następnie, w latach 1973-1980, mieszkał i pracował w Warszawie. Studiował sztukę plakatu u prof. Henryka Tomaszewskiego i animację u Kazimierza Urbańskiego na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Wrócił do Londynu w 1980 roku i natychmiast rozpoczął pracę w szkole artystycznej. Klimowski zajmuje się szeroko pojętym projektowaniem graficznym. Sięga po takie techniki jak rysunek, grafika i porusza się swobodnie między różnymi dziedzinami sztuki. W Polsce znany jest przede wszystkim jako autor mrocznych, kolażowych plakatów (filmowych i teatralnych), które niewątpliwie inspirowane są fotomontażem polskiego i rosyjskiego okresu międzywojennego oraz surrealistycznymi wizjami de Chirico i Magritte'a. Praca Romana Cieślewicza jest również istotnym źródłem inspiracji i wpływów.

Tematem niniejszej pracy jest „Adaptacja średniowiecznych kamienic do współczesnych potrzeb”. Praca jest analizą powojennej sytuacji średniowiecznych kamienic mieszczańskich na podstawie przykładów ze zwróceniem szczególnej uwagi na problemy związane z ich adaptacją. Praca składa się z trzech części. Część pierwsza odnosi się do historii średniowiecznej kamienicy europejskiej, opisując zmiany jakie w niej zaszły na przestrzeni wieków. Część druga skupia się na teorii konserwatorskiej i jej wpływie na adaptację zabytków, a jednocześnie na znaczeniu adaptacji w tkance miejskiej. W tej części pracy poruszyłam też prawne aspekty adaptacji kamienic. Trzecia część zawiera opis przykładów wraz z ich analizą i podsumowaniem. Adaptacja średniowiecznych kamienic to niezwykle ważny proces, którego celem jest ratowanie zabytkowych obiektów i przywracanie im ich świetności. W przeważającej części przypadków mamy do czynienia z budynkami nawarstwionymi, które często pod niezbyt atrakcyjną, zaniedbaną czy zniszczoną powłoką skrywają średniowieczną substancję i niesamowitą historię. Zabytkowe kamienice to część naszego dziedzictwa, tylko od nas samych zależy w jakim stanie przekażemy tę wartość następnym pokoleniom.

Celem pracy jest wskazanie złożoności problematyki aktu męskiego w kulturze i sztuce zachodnioeuropejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem polskiej fotografii artystycznej. Temat aktu męskiego pomimo swojej bogatej genezy jest wyraźnie marginalizowany, a w rezultacie słabo opracowany. Praca została podzielona na trzy rozdziały. W pierwszym przedstawiłam zjawiska artystyczne zachodzące w naszym kraju od zakończenia II Wojny Światowej aż po wkroczenie w nowe millenium. Zaznaczyłam proces kształtowania się i znaczenia działań fotograficznych w tym okresie. Wspominam o obecności nagiego ciała w tych realizacjach. W kolejnym rozdziale przytaczam definicje aktu wskazując na poszczególne konteksty: historyczno – artystyczny, społeczno – kulturowy i polityczny. Przybliżam kwestię kryzysu męskości we współczesnej zachodniej kulturze systemu patriarchalnego. Podkreślam rolę feminizmu, który bezpośrednio przyczynił się do przywrócenia aktu męskiego na polu sztuki, również polskim. Piszę o koneksjach sztuki z pornografią. Ostatni rozdział zawiera liczne przykłady aktu męskiego na fotografiach artystów dobrze znanych i obecnych przez ostatnie dziesięciolecia na rynku sztuki jak również artystów młodego pokolenia.

Niniejsza praca magisterska podejmuje problematykę analizy kostiumologicznej na wybranych portretach z dawnej galerii Balliwów i komendantów zakonu joannitów na zamku w Słońsku (dawny Sonnensburg). Opisywane w pracy portrety znajdują się obecnie w zbiorach Muzeum Miejskiego we Wrocławiu. W pracy tej mowa jest także o historii Kawalerów Maltańskich i początkach zakonu datowanego na w drugą połowę XVIII wieku oraz budowie zamku w Słońsku. Głównym zagadnieniem są jednak kostiumy i odznaczenia na portretach Joannitów. W rozdziale poświęconym kostiumom dowiedzieć się można także o fryzurach czy obuwiu jakie noszone było w ówczesnych czasach, ale także o dodatkach deseniach czy ewolucji fasonu szustokoru męskiego. Poniższa praca magisterska pokazuje także kim byli Kawalerowie Maltańscy portretowani na obrazach, ich życiorysy, osiągnięcia wojskowe ale także rodzinne i prywatne.

Praca magisterska podzielona została na cztery zasadnicze części. Otwiera ją rozdział poświęcony biografii Frydeckiego, w którym opisano młodość i lata edukacji w rodzinnym Sosnowcu, studia na Politechnice Lwowskiej, pierwsze powojenne lata spędzone w Rzeszowie i Katowicach czy w końcu pobyt architekta we Wrocławiu. Poszczególnym okresom kariery Frydeckiego nadałam nazwy: „okres lwowski”, „okres katowicki” i „okres wrocławski”, wywodzące się od miejsca, w którym w danym czasie mieszkał architekt. Dla dalszych rozdziałów przyjęłam model opowiadania o życiu i twórczości Frydeckiego przez pryzmat projektów architekta przechowywanych w zbiorach wrocławskiego Muzeum Architektury. To ich dokładny opis i analiza stanowi rdzeń niniejszej pracy magisterskiej. Większość z nich, chociaż znajdują się w zbiorach archiwalnych od niemalże 30 lat, nie została wcześniej opisana przez badaczy. Z dużej grupy projektów Frydeckiego w literaturze znanych jest zaledwie kilka: Dom Żołnierza, kościół Misjonarzy, Teatr Polski, Wydział Mechaniczny PWr oraz projekty konkursowe nowych gmachów wrocławskiej politechniki. Reszta z nich, jak przykładowo duża grupa domów jednorodzinnych czy domów czynszowych zaprojektowanych przed wojną, powojenne projekty teatrów czy projekty wykonane w czasie pobytu Frydeckiego w Katowicach są zupełnie nieznane. Znajomość zaledwie kilku projektów buduje fałszywy obraz twórczości Frydeckiego – z jednej strony jako przedstawiciela przedwojennej awangardy, z drugiej zaś jako powojennego strażnika lwowskiego modernizmu. Dopiero analiza większej części jego twórczości projektowej pozwala stwierdzić, jak bardzo niejednoznaczna była tworzona przez niego architektura. Przedwojenna twórczość Frydeckiego podzielona została na architekturę mieszkaniową i architekturę użyteczności publicznej. Ta pierwsza, zdecydowanie większa grupa, reprezentowana jest przez domy jednorodzinne, domy czynszowe oraz wille czynszowe. W zdecydowanie mniejszej grupie budynków użyteczności publicznej znalazły się projekty Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych oraz Domu Żołnierza – najlepiej znanej przedwojennej realizacji Frydeckiego. Okres katowicki (1945-47) reprezentowany jest przez niewielką grupę projektów, które najprawdopodobniej wcześniej nie zostały przebadane. Projekt katowickiego gmachu Urzędów Niezespolonych porównany został z projektem warszawskiego Dworca Centralnego. Oba te projekty stanowią pewne odniesienie do budowli, które w czasach przedwojennych stały się ikonami, a ich zniszczenie w czasie wojny – niepowetowaną stratą. W przypadku gmachu UN mowa tu o Muzeum Śląskim, natomiast w przypadku projektu dworca – o przedwojennym nieukończonym Dworcu Centralnym. Okres katowicki reprezentują także: kolejowa wieża ciśnień zaprojektowana dla Katowic, szkoła przemysłowa w Sosnowcu oraz projekt otoczenia Pomnika Czynu Powstańczego na Górze św. Anny – jedyny zrealizowany (choć tylko częściowo) projekt Frydeckiego z tego okresu. Najlepiej znany okres kariery

Pierwszy rozdział tego opracowania jest swoistym wstępem do pracy, w którym scharakteryzuję stan badań nad zjawiskiem kolekcjonerstwa w Polsce. W drugim rozdziale niniejszej pracy przedstawię zarys historii kolekcjonerstwa w Polsce i na świecie. Rozdział trzeci to zarys dziejów kolekcjonerstwa po czasy współczesne ze szczególnym uwzględnieniem pobudek, dzięki którym powstawały niegdyś kolekcje i powstają do dziś. W rozdziale czwartym omówię sylwetkę kolekcjonera, mecenat jaki sprawuje nad artystami i prześledzę poczynania Galerii Starmach. W rozdziale piątym opiszę trzon stworzonej przez niego kolekcji procesy i ekspozycje jakie miały miejsce w czasie 25 letniej działalności. Rozdział szósty będzie zawierał charakterystykę postaci Jerzego Nowosielskiego, a także opis współpracy z artystą od roku 1973 do jego śmierci.

Zasadniczym celem niniejszej pracy było zebranie dotychczas funkcjonujących teorii na temat pochodzenia motywów antropomorficznych w złotnictwie wielkomorawskim, ich przeanalizowanie oraz uzupełnienie o nowe poglądy. Ze względu na czas powstawania wybranych ozdób, w którym nowa wiara chrześcijańska ścierała się z wierzeniami ludów zamieszkałych na terenach Europy Środkowej, istotne było uzupełnienie pracy o rozważania na temat granic pomiędzy symboliką chrześcijańską a pogańską, co nie zawsze było możliwe. Zakres terytorialny wybranych obiektów obejmuje głównie trzon dawnego państwa wielkomorawskiego (Mikulčice i Staré Město-Uherské Hradiště). Dodatkowym kryterium było ograniczenie wyboru do obiektów znajdujących się w kolekcji Muzeum Ziemi Morawskiej w Brnie. Praca dotyczy przede wszystkim ozdób męskich, jakimi były okucia pasów, akcesoria stroju/końskiego rzędu z motywem ludzkich masek, a ponadto - krzyżyków i pektorałów oraz ozdób unikatowych, których nie sposób przypisać do konkretnej kategorii. W pracy znalazły się także rozdziały dotyczące historii państwa wielkomorawskiego, przemian w sztuce złotniczej na tym obszarze, najczęściej stosowanych technik złotniczych, najważniejszych odkryć archeologicznych oraz teorii, jakie im towarzyszyły. Analiza ww. motywów ikonograficznych doprowadziła autorkę do wniosków mówiących o wielokulturowości w sztuce złotniczej Wielkich Moraw, jako państwa wielu plemion słowiańskich i ludów przybyłych spoza jego granic. Prócz pierwiastka lokalnego, w zebranym zbiorze dało się zauważyć wpływy bizantyjskie, longobardzkie, karolińskie, koptyjskie, anglosaskie i skandynawskie, z czego te ostatnie wymagają zweryfikowania w dalszych badaniach.

Praca przedstawia przegląd oraz porównanie opracowań na temat typologii architektury kościołów chrześcijańskich średniowiecznej Nubii (VI - XIV w.). Przeprowadzona analiza ewolucji form architektonicznych budowli sakralnych pochodzących z terenów trzech państw chrześcijańskich - Nobadii, Makurii oraz Alodii opisuje poszczególne etapy rozwoju form architektonicznych nubijskich obiektów sakralnych. Klasyfikacja oraz systematyzacja odkrytych obiektów jest ściśle związana z czasem powstania kościołów oraz uwzględnia kolejne przebudowy. Opracowanie opiera się na analizie komparatystycznej podstawowych prac typologicznych autorstwa Wiliama Adamsa oraz Przemysława Gartkiewicza, uwzględniając różne poglądy badaczy na znaczenie budowli sakralnych na planie podłużnym i centralnym w historii kościołów nubijskich. Geneza wpływów obecnych w architekturze kościołów nubijskich wskazuje na zapożyczenia przeniesione z ówczesnych centrów życia chrześcijańskiego. Formy niektórych elementów architektonicznych zostały zaczerpnięte z architektury bizantyjskiej. Rozwiązanie wschodniej partii kościoła w postaci zablokowanej absydy wyciągniętej do środka budowli pochodzi z terenów palestyńsko-syryjskich. Osobną kwestią poruszoną w pracy pozostaje rola wpływów lokalnych. Kształtowanie układu przestrzennego klasycznego rozwiązania kościoła nubijskiego polegało na połączeniu planu budowli podłużnej z centralną z charakterystycznym ukształtowaniem przestrzeni liturgicznej w części wschodniej. Późne wpływy architektury arabskiej oraz bliskowschodniej, w szczególności martyriów, przejawiały się w planach kościołów pielgrzymkowych. Praca również zawiera analizę typologiczną rozplanowania kościołów według funkcji, którą pełniły (na przykład, kościoły królewskie, klasztorne, katedry, pielgrzymkowe, kommemoratywne). Krótki rys historyczny regionu zawarty w pracy przedstawia dzieje Nubii od wczesnych okresów po upadek królestw średniowiecznych.

Architektura jest dziedziną sztuki, która bezpośrednio wpływa na kształt oraz formę otaczającej nas przestrzeni. Wraz z nią wytwarza określone wrażenia i odczucia, opowiada historię danego miejsca, będąc jej namacalnym świadkiem oraz nośnikiem znaczeń, nie zawsze jednak czytelnych dla swoich odbiorców. Architektura „mówi” za pomocą określonych środków. Każdy element budynku niesie ze sobą jakąś treść, informację, składając się w całości obiektu w spójny komunikat. Rozpatrując go w kontekście, w jakim się znajduje, otrzymujemy pełny przekaz, który może odnosić się do różnorodnych kwestii i tematów. Na podstawie analizy poszczególnych przykładów oraz badań prowadzonych nad znaczeniem w architekturze, można wyróżnić podstawowe elementy architektoniczne, tworzące swoisty język, dzięki któremu powstaje „architektoniczne wyrażenie”. Do tej kategorii należą: kostium stylowy, element architektoniczny, rzeźba, detal i heraldyka oraz malowidła. Każde z nich jest tropem, pojedynczym śladem na drodze do odkrywania znaczenia danego obiektu, a tym samym wskazówką dla obserwatora, gdzie może rozpocząć swoje poszukiwania. Ostatnim krokiem, weryfikującym wnioski płynące z „językowej analizy” budynku oraz wzbogacającym architektoniczny przekaz o dodatkowe informacje, jest spojrzenie z szerszej perspektywy na budynek, wykraczające poza analizę poszczególnych elementów. Należy wtedy przyjrzeć się jego formie i charakterowi, zwrócić uwagę na kontekst historyczny oraz okoliczności powstania, a przede wszystkim zanalizować przestrzeń otaczającą budynek, jak również zbadać jego funkcjonowanie z punktu widzenia całego miasta. Wtedy otrzymujemy kompletny zestaw informacji związanych z danym obiektem i możemy odczytać „architektoniczną mowę”. W okresie zaborów architektura stała się szczególnie użytecznym narzędziem walki o zachowanie tożsamości z jednej strony i wprowadzenia nowych porządków z drugiej. Dało to przyczynek do konstruowania w przestrzeni miejskiej całych konwersacji architektonicznych, toczących się nie tylko między zaborcą a ludnością zamieszkującą ziemie polskie przed rozbiorami. Tego rodzaju napięcia występowały także między poszczególnymi grupami etnicznymi, których w XIX wieku na ziemiach polskich było wiele. Spojrzenie na tę architekturę jako na środek komunikacji, który posługuje się określonym językiem i mową, ma na celu zbadanie poszczególnych obiektów i założeń z nieco innej perspektywy, szerszej niż czysto historyczno-artystyczna analiza stylowa. Ma ono zwrócić uwagę na ogromne możliwości architektury jako sposobie na porozumiewanie się, wyrażanie idei i emocji, a tym samym refleksję nad jej rolą w kreowaniu nie tylko otaczającej nas przestrzeni, ale również całego społeczeństwa.

Praca magisterska podejmuje tematykę architektury sakralnej Brochowa początku XX wieku. Kościół św. Jerzego oraz kościół Ducha Świętego zostały zaprojektowane przez berlińskiego architekta, Oskara Hossfelda w dwóch odmiennych stylach. Część pierwsza pracy zawiera zarys historyczny Brochowa oraz opis jego rozwoju urbanistycznego. Osiedle jest silnie związane z rozwojem kolejnictwa, co zostało zaznaczone w pracy. Następnie przedstawiono osobę architekta Oskara Hossfelda, przegląd jego twórczości oraz poglądów na architekturę sakralną. Dalsza część pracy poświęcona jest dwom brochowskich kościołom. Dzięki analizie materiałów archiwalnych oraz skromnej literaturze przedmiotu, ustalono nieznane do tej pory fakty związane z budową świątyń. Opisy architektoniczne oraz analiza stylu i formy uzupełniają rozdziały historyczne. W ostatniej części pracy świątynie zostały porównane z innymi realizacjami architekta, a Brochów – z osiedlami kolejowymi.

Praca jest pierwszą próbą rozpoznania zjawiska architektury sakralnej na obszarze Śląska w czasach międzywojennych. Zakres terytorialny pracy obejmuje obszar Dolnego i Górnego Śląska w jego granicach administracyjnych istniejących w okresie od 1922 roku do początku II wojny światowej, czasowo natomiast obejmuje lata od roku 1919 do powstania w roku 1942 ostatniej budowli kościelnej przedwojennego Śląska i odpowiada dwóm epokom dziejów Niemiec: Republice Weimarskiej i III Rzeszy. Nieodzownym elementem architektury, a w szczególności sakralnej, jest ideologia. W czasach wielkich reform, będących następstwem XIX wiecznego kryzysu wiary i religii, potrzebne były zmiany i to zasadnicze. Nowoczesne ruchy odnowy liturgii ogarnęły Kościoły katolickie i protestanckie. Końcową, najobszerniejszą część pracy stanowi przegląd architektury sakralnej Śląska, z podziałem na regiony, miasta, przedstawiony w sposób chronologiczny, lub według architektów, by lepiej przybliżyć stylistykę i ewolucję form i twórczości poszczególnych architektów. Omówionych zostało 80 kościołów i projektów powstałych na terenie Śląska w latach 1919-1942, jednak ich liczba jest większa. Wybrano jedynie te, które stanowią ciekawy obraz architektonicznego Śląska, z celowym pominięciem powtórzeń i mało znaczących realizacji. Ta część pracy jest, jak już wspomniano, pierwszą próbą syntezy całości międzywojennej, śląskiej architektury sakralnej podjętą w dotychczasowej literaturze przedmiotu.

Głównym tematem niniejszej pracy magisterskiej jest działalność rosyjskich kobiet artystek po Rewolucji Październikowej. Badania historyczno-artystyczne poprzedza wstęp z zakresu socjologii przybliżający realia, z którymi przyszło zmagać się kobietom na granicy wydarzeń z 1917 roku. Na przykładzie działalności teatralnej, plakatu propagandowego, porcelany propagandowej, a także projektowania przemysłowego przeanalizowano stopień upolitycznienia rosyjskiej sztuki autorstwa kobiet. Praca oferuje spojrzenie na rosyjską awangardę, konstruktywizm oraz produktywizm z perspektywy feministycznej.

Praca jest monografią pałacu w Rząśniku (woj. dolnośląskie). Celem pracy jest zebranie i omówienie źródeł oraz dotychczasowego stanu badań. Ponadto zostaje opisana historia miejscowości, a także samego pałacu, co prowadzi do rekonstrukcji jego barokowej bryły. Dokonano również analizy stylistycznej, dzięki której możliwe jest scharakteryzowanie twórczości architekta Martina Frantza, a zestawienie pałacu z innymi obiektami pozwoliło na ustalenie jego rangi na tle architektury barokowej na Śląsku.